Luchd-ciùil

Còmhlan Addie Harper

Aly Bain agus Phil Cunningham

Dr Phil Cunningham MBE
Ann am beachd mòran tha Phil Cunningham air fear dhe na cluicheadairean as inntinnich agus as ùr-ghnàthaichte an-diugh. Tha e air am bogsa a thoirt o neart gu neart, agus ’s ann air an tàlant aigesan a tha mòran chluicheadairean òga ag amas. Tron obair a rinn e còmhla ri Silly Wizard (1976-1986) bhuannaich e àite dhan bhogsa ann an saoghal ciùil traidiseanta. Cluichidh e ionnstramaidean eile seach am bogsa agus bidh e ag obair ann an film agus telebhisean mar sgrìobhadair ciùil, stiùiriche ciùil agus presenter. Tha iarraidh mòr air mar riochdaire chlàr agus thig aige air a h-uile càil a tha sin a dhèanamh a bharrachd air a bhith air chuairt agus a’ clàradh còmhla ri a charaid Aly Bain.

Dr Aly Bain MBE
’S e sàr-fhìdhlear ann an stoidhle traidiseanta na h-Alba a th’ ann an Aly Bain. Tha an cluiche aige air leth – glan, làn faireachdainn – le fuaim beothail, sònraichte a tha air luchd-leantainn a chosnadh dha air feadh an t-saoghail. Rugadh Aly ann an Lerwick, ann an Sealtainn, ann an 1946 ’s thòisich e air an fhidheall aig aois 11. Nuair a bha e beagan is fichead rinn e air tìr-mòr na h-Alba. Cha b’ fhada gus an robh e air aithneachadh, air feadh na dùthcha, mar chluicheadair air leth ann an ath-bheothachadh ceòl folk. Tha Aly agus Phil air a bhith a’ dèanamh chuairtean gach bliadhna bho 1988 ’s tha 6 clàran aca còmhla. Tha an dithis aca air MBE agus dotaireachd a chosnadh airson na rinn iad do Cheòl Albannach. Ann an 2003 bhuannaich Phil ‘Best Instrumentalist’ aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba. Ann an 2005 bhuannaich iad ‘Best Duo’ aig Duaisean Folk a’ BhBC agus fhuair Phil ‘Composer of the Year’ aig Duaisean STMA 2007.

Andrea Pheutanach

Tha Andrea Beaton air tè de na fìdhlearan òga as fheàrr ann an Ceap Breatainn agus cha b’ e ceannach a rinn i air. Tha an tàlant aice ri chluinntinn anns an neart a tha i a’ cur dhan bhogha aice, agus an ruitheam sunndach a th’ anns a’ chluich’ aice. Le bhith a’ cluiche ann an tallaichean-dannsa, aig cuirmean-ciùil, cèilidhean agus fèisean, tha i a’ fàs ainmeil san eilean aice fhèin agus air feadh an t-saoghail. ’S beag an t-iongnadh gu bheil Andrea cho tàlantach. Tha Buddy Mac a’ Mhaighistir, am fìdhlear as fhèarr ann an Ceap Breatainn na uncail dhi, agus tha i fhèin agus Natalie Nic a’ Mhaighstir, fìdhlear ainmean eile, anns na h-oghaichean. Tha Ceap Breatainn air àite a tha làn ciùil agus tha bàrr-urram aig Andrea anns a’ ghinealach aice. Ged as ann leatha fhèin a tha e tha freumhaichean domhainn aig a’ cheòl aice, aig an aon àm, ann an dualchas Mèinn a’ Ghuail ann am Màbu. Agus, mar a rinn a h-athair ’s a seanair, bidh i a’ sgrìobhadh phort ’s a’ sìor chur ri repertoire an eilein sin.

Cinn latha
Caisteal an Tulaich, Inbhir Pheofharain, Dimàirt 9 An t-Sultain
Arisaig, Diciadain 10 An t-Sultain
Ceann a’ Ghiuthsaich, Diardaoin 11 An t-Sultain
Taigh Cluiche Eden Court, Dihaoine 12 An t-Sultain
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 13 An t-Sultain

Aonghas Lyon agus Ruaridh Caimbeul

Tha Aonghas Lyon agus Ruairidh Caimbeul a’ cur car ùr inntinneach air ceòl Albannach. Mar a tha an clàr ùr-ghnàthaichte aca ’18 Months Later’ a’ dearbhadh tha an ceòl aca, beairteach a thaobh tradisean agus, aig an aon àm, tha e ùr-nodha leis an uabhas de mhac-meanmna agus faireachdainn anns an eagrachadh-ciùil. Tha iad air tarraing bho dhiofar àiteachan leithid maighstir tango Astor Piazzolla à Argentina, sgoil chlasaigeach na h-Eòrpa agus Jazz New York, cho math ri fuinn Albannach. Seo ceòl le cridhe agus anam dha-rìribh.

Ged a bha Aonghas agus Ruairidh air cluiche còmhla ann an còmhlain dannsa ann an Glaschu, cha do chluich iad còmhla mar ‘duo’ gus an robh Ruairidh a-staigh airson cuairt dheireannach de cho-fharpais a’ BhBC “Neach-ciùil Òg Traidiseanta” ann an Glaschu. Thug Aonghas taic dha air a’ phiàna agus ’s ann tro bhith ag obair son seo a dh’ionnsaich iad cho math ’s a bha iad a’ faighinn air adhart còmhla. Tha iad air a bhith a’ cluiche aig fèisean air feadh an UK, leithid Arcaibh, Sidmouth agus Towersey agus nochd iad air telebhisean agus rèidio cuideachd. Tha iad a’ dèanamh obair le Live Music Now!, a’ bhuidheann charthannais a thòisich Yehudi Menuhin.
Tha Aonghas air a bhith a’ cluiche a’ bhogsa bhon a bha e còig bliadhna a dh’aois. Mun àm a bha e 13, an dèidh a bhith aig co-fharpaisean air feadh na dùthcha, bha e air ìre ‘British Champion’ a ruighinn. An dèidh dha an sgoil fhàgail bha e ag obair greis air tuathanas an teaghlaich mus do thòisich e a’ cluiche làn-thìde ann an 1999. Bha Ruairidh na oileanaich aig an fhìdhlear Douglas Lawrence agus rinn e mòran adhartas tro shaoghal co-fharpaisean solo na fìdhle, a’ buannachadh MOD nàiseanta na h-Alba, Banchory, Kirriemuir agus an Fhèis Doric.
Ann an 2002 ‘ s e ‘Maighstir na Fìdhle’ a bh’ ann airson Invitational an Òbain, na Gàidhealtachd agus nan Eileanan. Bhuannaich e cuideachd aig Farpais Fìdhlearachd Glennfiddich. Tha an dithis seo a’ toirt dreach ùr, inntinneach air ceòl traidiseanta. 

Cinn latha
Ionad Choimhearsnachd, Inbhir Narann, Dihaoine 12 An t-Sultain
Talla Farr, Disathairne 13 An t-Sultain

Aonghas MacNeacail

Thòisich am fear Sgitheanach Aonghas MacNeacail a’ cluiche an fheadain nuair a bha e 10 bliadhna a dh’aois agus Iain MacPhaidein ga theagasg. Rinn e adhartas math agus ann an 2002 bhuannaich e an fharpais òigridh “Northern Meeting”. Anns an aon bhliadhna bhuannaich e Pìobaire Òg na Bliadhna ann am Beinn a’ Bhaodhla.

Bhon a dh’fhàg e an sgoil, tha Aonghas air HNC ann an Ceòl fhaighinn bho Cholaiste a’ Chaisteil fon luchd-teagaisg An t-Ollamh Will Lamb, Mhairi Hall agus Iain Dòmhnallach. Fhad ’s a bha e air a’ chùrsa, buannaich e Duais Dewar leis an do cheannaich e tè de phìoban-rìdhle Fred Morrison. Ann an 2007, chluich Aonghas aig cuirm-chiùil aig Pàrlamaid na h-Alba gus Duaisean Dewar a chomharrachadh.

Tha Aonghas air cluiche air iomadh fèis, Fèis Hebridean Celtic, Fèis Pìobaireachd William Kennedy ann an Èireann, Ceolas, Celtic Connections, Blas agus Fèis an Eilein anns an Eilean Sgitheanach nam measg. Tha Aonghas air a bhith thall thairis a’ cluiche anns an Spàinn, anns a’ Ghearmailt, ann an Èireann agus ann an Canada. Ann an 2003 chaidh e a dh’Eilean a’ Phrionnsa, Canada mar phàirt de bhuidheann a bha a’ comharrachadh 200 bliadhna bhon a ràinig na h-eilthirich ’s iad air tighinn a-nall às an Eilean Sgitheanach.

Tha Aonghas fhathast a’ fuireach agus ag obair anns an Eilean Sgitheanach. Bidh e a’ cluiche aig dannsaichean, cèilidhean agus bainnsean air Disathairne ’s Didòmhnaich, agus tron t-seachdain bidh e a’ teagasg ciùil anns na sgoiltean agus aig fèisean air feadh na dùthcha.

Cinn latha
Aros, Port Rìgh, Diluain 8 An t-Sultain

Breabach

’S iad an còmhlan sradagach Breabach aon de na còmhlain as motha mu bheil daoine a’ bruidhinn ann an mith-cheòl an-dràsta. Tron stoidhle ùr-ghnàthach Cheilteach aca, a’ measgachadh na pìoba, an duiseal, an fhìdheall, seinn agus dannsa cèim Albannach, tha an còmhlan a’ nochdadh comas, spionnadh agus iomadachd air an àrd-ùrlar nach cluinnear tric aig còmhlan cho òg. A thuilleadh air na comasan ciùil barraichte aca, tha iad comasach air ceangal a dhèanamh ris an luchd-èisteachd agus tha Breabach air ainm eadar-nàiseanta a ghleidheadh dhaibh fhèin mar aon de na còmhlain ùra as fheàrr ann an Alba.

Thòisich soirbheas Breabach nuair a bhuannaich iad an duais ‘Danny Kyle airson Àrd-ùrlar Fosgailte’ aig Celtic Connections ann an 2005. Bha seo mar bhun-stèidh dhaibh air an do thog iad ann an 2006: a’ cur an ainm ri Clàran Vertical agus bha iad air an ainmeachadh air a’ gheàrr-liosta airson ‘Neach/Luchd-ciùil ùr gealltanach na Bliadhna’ aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba.
Dh’fhoillsich Breabach a’ chiad chlàr aca, ‘The Big Spree’, ann an 2007 agus chaidh iad air Cuairt Tune-up air feadh Alba san Dàmhair. Thill an còmhlan gu na duaisean ciùil sa Ghearastan san Dùbhlachd, agus an turas seo bha iad air a’ gheàrr-liost airson Mith-Chòmhlan na Bliadhna 2007. Tha an rathad air thoiseach orra a’ coimhead gu math gealltanach agus tha fhios gur e bliadhna air leth trang a bhios ann an 2008: Cuairt ann an Sasainn agus sa Chuimrigh as t-Earrach agus cuairt san Roinn Eòrpa as t-Fhoghar air ainmeachadh mu thràth. Tha Breabach a’ togail stoirm ann an ceòl traidiseanta is ceòl ‘freumhach’. Na caill e.

“…puirt dhrùidhteach agus òrain fìor mhath… ’s e glè bheag de dhaoine a shuidheas aig fois nuair a tha iad ag èisteachd ris na puirt bharraichte seo, a tha air an cluich le liut is comas.” (Debbie Koritsas, Living Tradition)

Ann am Breabach tha: Patsy Reid – Fidheall & Seinn, Calum MacCruimein – a’ Phìob & an Fhìdeag, Donal Brown – a’ Phìob, an Fhìdeag & Dannsa Cèim & Eòghann Robasdan – Giotàr & Seinn. 

Cinn latha 
Ionad Choimhearsnachd Inbhir Narann, Dihaoine 5 An t-Sultain

Bruce MacGriogair agus Caraidean

Tha Bruce MacGriogair air aon de fìdhlearan as faireachaile agus liriciche a tha a’ cluich ceòl Gàidhealach, agus ’s ann as fheàrr a dh’aithnichear e mar fear a stèidhich an còmhlan Blazin’ Fiddles air a bheil fèill ana-mhòr. Nuair a tha e a’ cluich còmhla ri Anna Massie – an neach-ciùil a tha air duaisean fhaighinn (Neach-ciùil Òg Traidiseanta na Bliadhna aig a’ BhBC) agus tè a bhios a’ cluich grunn ionnstramaidean – agus an sàr neach-ciùil cello, Cairistìona Hanson, gheibhear cuid den cheòl as togarraiche a chluinnear ann an Alba an-diugh. An t-adhbhar as motha ’s dòcha a dh’aithnichear Bruce MacGriogair ’s e gun do stèidhich e, agus b’ esan a bha gu mòr an sàs ann an soirbheas a’ chòmhlain, Blazin’ Fiddles, a ghlèidh iomadh duais. Chaidh e cuideachd air chuairt agus chlàr e còmhla ris an t-sàr chòmhlan Gàidhlig Cliar nuair a thòisich iad. Bha e air a theagasg leis an fhìdhlear bharraichte Dòmhnall Riddell, agus tha an stoidhle aig Bruce a’ nochdadh nan rudan as fheàrr mu cheòl fìdhle Gàidhealach – dàna agus calma aig amannan, amannan eile liriceach is àlainn. A thuilleadh air a bhith na neach-ciùil air chuairt, tro na comasan sgrìobhadh ciùil aige tha Bruce air a bharantachadh gus ceòl a sgrìobhadh airson telebhisean, rèidio agus an t-àrd-ùrlar. Airson an còrr den ùine aige bidh e uaireannan a’ dèanamh obair craolaidh do BhBC Rèidio na h-Alba, agus tha e a’ ruith ionad luchd-tadhail ann an Inbhir Nis.

Anna Massie: bhuannaich i Neach-ciùil Òg Traidiseanta na Bliadhna aig a’ BhBC ann an 2003. Tha i comasach air grunn ionnstramaidean a chluich, ach tha i sàr chomasach air an fhìdhill, mandolin agus a’ bhandeo tenor. Ach dh’fhaodadh gu bheil i nas fheàrr buileach air a’ ghiotàr – tha i a cheart cho cofhurtail a’ toirt taic do luchd-ciùil eile leis an stoidhle ruitheamach shònraichte aice fhèin no nuair a tha i fhèin ag ùr-thogail phort leis a’ ghiotàr, agus tha an-còmhnaidh deisealachd Massie ri chluinntinn.

Cairistìona Hanson air an cello: o thùs bho Edmonton ann an Canada, tha i air tòrr chlàraidhean a dhèanamh agus chuairtean a ghabhail ann an Ameireagaidh a Tuath, san Roinn Eòrpa agus ann an Alba. Tha Cairistìona air stuth a chlàradh don BhBC air telebhisean agus tha i air obrachadh agus clàradh còmhla ri seinneadairean is sgrìobhadairean òrain thraidiseanta à Alba, nam measg Mìcheal Marra, Eddi Reader, Boo Hewerdine, Justin Currie, Cailean Mac an t-Saoir, Rod Patterson agus Bruce MacGriogair. 

Cinn latha 
Talla Choimhearsnachd Ulapul, Disathairne 13 An t-Sultain

Na Balaich Camshron

Rugadh agus thogadh Iain is Murchadh Camshron sa bhaile bheag Gleann Eilg, air cost an Iar an h-Alba.

Thòisich an dithis aca a’ cluich a’ bhogsa nuair a bha iad gu math òg, agus thar nam bliadhnaichean tha iad air toileachas a thoirt do luchd-èisteachd ann an iomadach ceàrnaidh de dh’Alba, a’ cluich aig dannsaichean, cèilidhean, cuirmean-ciùil agus fèisean.

Stèidhich Iain, còmhla ris a’ phìobaire Aonghas MacNeacail à Slèite san Eilean Sgitheanach, an còmhlan “The Cast Ewe Ceilidh Band”. An toiseach b’ iad Iain is Aonghas na prìomh luchd-ciùil sa chòmhlan, ach o chionn ghoirid tha bràthair Iain, Murchadh, a tha nas òige, air a bhith a’ cluich còmhla riutha air giotàr.

Thòisich Iain, 21, a’ cluich a’ bhogsa nuair a bha e deich bliadhna a dh’aois. Fhad ’s a bha e a’ dèanamh adhartas air a’ bhogsa, thòisich e a’ dol gu fèisean agus cùrsaichean goirid eile, agus a-nis ’s e Iain fhèin a tha a’ teagasg chlasaichean a bharrachd do dh’Fhèis an Earraich. A bharrachd air a bhith cluich a’ bhogsa, tha Iain na chluicheadair iomain math agus tha e a’ cluich do Cheann Loch Shèile, an sgioba ionadail. Ri linn a’ chiùil aige agus mar a tha e an sàs ann an spòrs, tha Iain air leth trang.

Thòisich Murchadh, bràthair Iain, a tha 17 agus nas òige, ag ionnsachadh a’ bhogsa nuair a bha e còig bliadhna a dh’aois. Às dèidh sia bliadhna de theagasg prìobhaideach bha Murchadh air fàs na chluicheadair fìor mhath agus aig deireadh na dàrna bliadhna aige san àrd-sgoil fhuair e àite ann an Sgoil-chiùil na Gàidhealtachd, an t-ionad iomraiteach sa Phloc. Tha Murchadh an-dràsta an sàs ann an grunn phròiseactan ciùil, agus a bharrachd air a’ bhogsa, ’s toigh leis a bhith a’ cluich giotàr, a’ phìob agus an fhìdeag.

Cinn latha 
Gleann Eilg, Dihaoine 5 An t-Sultain

Canntaireachd

’S e th’ ann an ‘Canntaireachd’ (a’ ciallachadh dòigh son ceòl na pìoba ionnsachadh do phìobairean eile le bhith a’ cleachdadh do ghuth) ach buidheann de dheugairean à sgìre Inbhir Nis a tha fileanta sa Ghàidhlig. Thàinig iad ri chèile mar phàirt de phròiseact sa Mhàrt an-uiridh agus bha a’ bhuidheann (anns an robh 14 daoine an uair sin) a’ cluiche aig mòran thachartasan san sgìre. A-nise tha 22 buill aca eadar 12 agus 15 bliadhna a dh’aois. Mar sgoilearan bun-sgoile sheinn iad uile fo stiùireadh ceannard na buidhne Eilidh NicCoinnich an neach-teagaisg ciùil airson Bun-sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis. Bidh iad an sàs cuideachd san fhèis Ghàidhlig, Fèis na h-Òige. Tha Canntaireach mar fhreumh de dh’Fhèis na h-Òige.

Cinn latha
Taigh Cluiche Eden Court, Inbhir Nis,  Diciadain 10 An t-Sultain

Cara Nic'Ill'Eathain

Thogadh Cara san Eilean Sgitheanach agus thòisich i air dannsa Gàidhealach nuair a bha i glè òg. An uair sin thog i ùidh ann an dannsa cèim agus fhuair i teagasg bho Irene De Plano agus Rae NicEachairn, agus fhuair Cara teagasg cuideachd, tro Fhèis an Earraich is Ceòlas, bho ghrunn luchd-teagaisg dannsa cèim eile. Tha i fhèin a-nis air a bhith teagasg dannsa cèim airson bliadhna no dhà, agus tha i an-dràsta a’ dèanamh Gàidhlig aig Oilthigh Ghlaschu.

Cinn Latha
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 13 An t-Sultain

Cèilidh Trails - Cuairt Cèilidhean

’S e th’ ann am muinntir nan Cuairtean-cèilidh, luchd-ciùil is seinneadairean òga tàlantach bho air feadh na Gàidhealtachd a tha a’ taisbeanadh an cuid chomasan sna sgìrean aca fhèin. Chuir tòrr den luchd-chiùil bho na Cuairtean-cèilidh iomadh bliadhna seachad a’ dol don fhèis ionadail aca fhèin. A thuilleadh air a’ chuairt shamhraidh chunbhalach aca fhèin, bidh muinntir nan Cuairtean-cèilidh cuideachd a’ cluich is a’ seinn aig Fèis Bhlas.

Tha sia Cuairtean-cèilidh a’ gabhail pàirt ann am Fèis na bliadhna. Tha aon den t-sia, Cuairt-cèilidh Canàl na h-Alba, air a ruith le Comhairle na Gàidhealtachd agus chan eil i fo sgèith Fèisean nan Gàidheal. ’S iad na còig Cuairtean-cèilidh eile: Cuairt-chèilidh Fhèisean Loch Abar (Loch Abar), Cuairt-chèilidh Fèis Rois (Siorrachd Rois), Cuairt-chèilidh Fèis an Earraich (an t-Eilean Sgitheanach & Loch Aillse), Cuairt-chèilidh Fèis Chataibh (Cataibh), agus Chuairt-cèilidh a’ Chàirn Ghuirm (Bàideanach & Srath Spè).

Gu math tric bidh na Cuairtean-cèilidh a’ tòiseachadh mar phròiseact aig toiseach an Iuchair le deich latha de thrèanadh dian nuair a bhios an luchd-ciùil òga ag obair còmhla ri cuid den luchd-chiùil thraidiseanta as fheàrr gus na comasan ciùil is cluiche aca a ghleusadh.

Às dèidh an trèanaidh dhian seo, mar as tric thèid cuairt trì-seachdain a chumail anns gach sgìre le measgachadh de chuirmean-ciùil, seiseanan agus dannsaichean ann an caochladh ionadan – tallachan baile, ionadan coimhearsnachd, taighean-seinnse, bàtaichean agus fiù ’s ann an ‘seadaichean mòra’! ’S e a tha air cùl a’ ghnothaich gum faigh an luchd-ciùil eòlas air cò ris a tha e coltach a bhith nad neach-ciùil proifeiseanta an-diugh: caochladh sheòrsaichean chuirmean, an-còmhnaidh a’ siubhal, a’ cur àite air dòigh gus cuirm-chiùil a chumail ann agus gad thaisbeanadh fhèin agus do chuid ciùil air beulaibh an luchd-èisteachd.

Tha an luchd-ciùil òga seo a’ faighinn cothrom tadhal air àiteachan bòidheach nach fhaiceadh iad mar as tric, agus tha na h-àiteachan seo a’ faighinn cothrom èisteachd ri ceòl traidiseanta math aig prìs reusanta.

Tha e na thoileachas mòr dhuinn aig Blas gu bheil na diofar Chuairtean-cèilidh gu bhith an sàs san fhèis a-rithist, agus tha sinn a’ guidhe turas math dhaibh uile!  

Cinn Latha 

Fèisean Lochabair CT, Sròn an t-Sìthein Dihaoine 5 An t-Sultain, Gleann Garraidh Disathairne 6 An t-Sultain, Gleann Uige Dihaoine 12 An t-Sultain agus Limetree An Gearasdan Disathairne 13 An t-Sultain

Fèis an Earraich CT, Gleann Eilg Dihaoine 5 An t-Sultain agus Sabhal Mòr Ostaig Disathairne 6 An t-Sultain

Fèis Rois CT, Pòl Iùbh Disathairne 6 An t-Sultain agus Ullapul, Disathairne 13 An t-Sultain

Fèis Chataibh CT, Loch an Inbhir Dihaoine 5 An t-Sultain, Dòrnoch Didòmhniach 7 An t-Sultain agus Duirnis, Disathairne 13 An t-Sultain

Caledonian Canal CT, Inbhir Nis Dihaoine 5 An t-Sultain agus Farr Disathairne 13 An t-Sultain

Cairngorm CT, Baile Ùr an t-Slèibhe agus Rathad Iarainn Strath Spè Disathairne 6 An t-Sultain

Ceòlraidh

’S e am beachd a tha air cùl Ceòlraidh cothrom a thoirt do ar luchd-ciùil òga cluich no seinn còmhla ris an luchd-chiùil is seinneadairean traidiseanta dha bheil as motha spèis aca. ’S e a tha aig cridhe a’ ghnothaich, ‘Sàr-oide is Oileanach’.
Nuair a thig e gu bhith nochdadh air an àrd-ùrlar aig Ceòlraidh ma-tha, ’s e crìoch a th’ ann de phròiseas le tairgsean, deuchainnean chomasan, ionnsachadh – agus tòrr obair chruaidh agus dealais bhon luchd-chiùil òga agus an luchd-chiùil phroifeiseanta a tha an sàs ann. Thòisich Fèis Rois a’ chiad Ceòlraidh aca ann an 2005, nuair a nochd cothrom urrasachd bho Roinn nan Neach-tagraidh. Mar thoradh air soirbheas an tachartais seo bha cuirm-chiùil mhìorbhaileach eile ann an 2006, aig an robh Dòmhnall Seathach bho Chapercaillie air ceann a h-uile duine a ghabh pàirt ann an Ceòlraidh ann an finale mòr.  B’ ann air sgàth a’ chàirdeis shònraichte a th’ aig Dòmhnall le Fèis Rois a thachair ‘Harvest’ a fhuair moladh mòr – cuirm-chiùil ghàla shònraichte aig Celtic Connections, far an robh sàr sheinneadairean is luchd-ciùil eadar-nàiseanta a’ cluich is a’ seinn còmhla ri 40 oileanach òga bho na Fèisean air feadh na Gàidhealtachd.

Am-bhliadhna-sa, bidh Ceòlraidh ga chumail mar phàirt de Bhlas airson a’ chiad turas. Bidh cothrom air leth ann an lùib seo do ar n-oileanaich chiùil òga agus na gaisgich chiùil aca barrachd dhaoine a ruighinn, agus bidh e na mhodh sònraichte sealltainn cho làidir sa tha an cleachdadh cumanta a bhith ag ionnsachadh comasan ciùil eadar na ginealaich.

A’ tòiseachadh air a’ phròiseact Ceòlraidh, chan eil beachdan daingeann againn air cò an luchd-ciùil proifeiseanta a bhios an sàs ann – aig deireadh an latha, ’s iad a’ chlann a tha a’ gabhail pàirt ann a tha a’ moladh cò an fheadhainn a bu thoigh leotha cluich còmhla riutha. ’S ann air sgàth seo a tha Ceòlraidh an-còmhnaidh ùr agus dùbhlanach. Cuiridh sinn an geall gun toir cuirm-chiùil na bliadhna-sa sealladh inntinneach air an dàimh eadar oide is oileanach, agus gum bi an luchd-èisteachd air am beò-ghlacadh leis a’ cheòl mhìorbhaileach a mhaireas fada air chuimhne.

Thàinig Ceòlraidh gu bith am-bliadhna tro chom-pàirt inntinneach eadar Fèis Rois agus Blas, le maoineachadh fialaidh bho Roinn nan Neach-tagraidh agus Fèisean nan Gàidheal.

Cinn latha
Strathpeffer Pavillion, Srath Pheofhair, Dihaoine 12 An t-Sultain

Cherish the Ladies

A’ toirt an ainm bho phort traidiseanta Èireannach ’s e Cherish The Ladies fear de na buidhnean as tarraingiche ann an ceòl na h-Èireann. Thòisich iad o chionn 20 bliadhna agus tha iad a-nis air fear de na còmhlain Èireannach-Ameireaganach as soirbheachaile ann an eachdraidh ciùil Ceiltich. Thar nam bliadhnaichean, tha an còmhlan air cluiche aig fèisean agus tallaichean-ciùil air feadh an t-saoghail, air an àrd-ùrlar còmhla ri daoine mar James Taylor, Joan Baez, Emmy Lou Harris agus na Chieftains, am measg eile.

Tha an còmhlan air iomadh duais a bhuannachadh: Buidheann na Bliadhna (pàipear-naidheachd Irish Voice) agus Buidheann Eadar-nàiseanta na Bliadhna (Fèis nan Ceanglaichean Ceilteach, Glaschu) nam measg.
Tha iad air a bhith aig Fèis nan Ceanglaichean Ceilteach 13 tursan anns na 15 bliadhna a tha an fhèis air a bhith a’ ruith agus chluich iad am-bliadhna do thalla làn anns a’ phrìomh ionad-èisteachd aig Talla Rìoghail Ghlaschu.
Ged a tha buill a’ chòmhlain air atharrachadh thar nam bliadhnaichean, tha dithis ann a bh’ ann bho thùs - ceannard a’ chòmhlain Joannie Madden, air an fhìdeig agus an duiseal, agus Mary Coogan (giotàr, banjo agus mandolin). Tha an dithis aca à teaghlach Èireannach à New York. ’S e Mirella Murray à Connemarra (bogsa-ciùil), Roisin Dillon à Beul Feirste (an fhidheall agus an fhìdeag) agus Kathleen Boyle à Glaschu (piàna agus seinn) na buill eile. Tha seinneadair Heidi Talbot air an còmhlan fhàgail o chionn ghoirid airson a dreuchd air a ceann fhèin a leasachadh agus thèid an duine a bhios a’ gabhail a h-àite ainmeachadh a dh’aithghearr.

Leotha fhèin, tha tàlant air leth aig gach ball, ach còmhla ’s e buidheann air leth sònraichte a th’ ann, le tàlant ionnstramaid iongantach, guthan binn agus ceòl a bhios gad bheò-ghlacadh, air a chur ri chèile ann an dòigh bheothail agus inntinneach. 

Cinn latha
Inbhir Moireastan, Dimàirt 9 An t-Sultain
Aros, Port Rìgh, Diciadain 10 An t-Sultain
Drochaid Ruaidh, Diardaoin 11 An t-Sultain

Na Chieftains

Seo na buill a bh’ anns na Chieftains bho thùs: an ceannard Paddy Moloney, (a’ phìob-uilne agus an fhìdeag), Matt Molloy (duiseal), Sean Keane (fidheall) agus Kevin Conneff (bodhran, seinn). Tha feadhainn eile a bhios ann còmhla riutha: an clàrsair ainmeil Èireannach Triona Marshall agus an sgioba dannsa acrobataig de bhràithrean à Canada – Jon agus Nathan Pilatzke, agus an Dannsair Traidiseanta Èireannach Cara Butler. Tha Triona ainmeil airson dòigh cluiche sònraichte air leth. Dh’fhàg i an turas Ocrastra RTE leis na Chieftains agus thug i a-mach clàr fo a h-ainm fhèin tràth ann an 2007. Tha na dannsairean Pilatzke air a bhith nam pàirt de chonsart nan Chieftains son còrr is còig bliadhna a-nise agus bidh Jon an-còmhnaidh a’ cur iongnadh air daoine leis na tàlantan aige air an àrd-ùrlar cho math ri a chomasan air an fhidheall.

Am-bliadhna cluinnear na Chieftains cuideachd air an soundtrack airson “The Water Horse: Legend of the Deep,” leis an sgrìobhadair-ciùil James Newton Howard. Tha an film seo ga shealltainn ann an taighean-deilbh air feadh an t-saoghail ’s tha an ceòl a faighinn a cheart uiread de mholadh ris am film gu h-eadar-nàiseanta. Air cuairt 2008 bidh na Chieftains a’ cluiche taghadh de cheòl a tha a’ ghabhail a-steach an stuth as ùire agus an stuth as fheàrr, le mòran dheth air a’ chlàr a thàinig a-mach ann an 2006 “The Essential Chieftains”. Mar as àbhaist bidh aoighean a’ nochdadh, gun fhiosta, aig cuid dhe na consartan.

Le eachdraidh a tha a’ dol air ais 43 bliadhna agus 43 clàran, chan ann a-mhàin gu bheil na Chieftains nam prìomh-theachdairean son ceòl na h-Èireann, tha iad cuideachd os cionn chàich ann a bhith a’ toirt ceòl Ceilteach gu aire dhaoine air feadh an t-saoghail. Tha iad air obair a dhèanamh còmhla ri ainmean mòra leithid Van Morrison agus Sting. Bhuannaich iad Grammy 6 tursan agus chaidh an cur air adhart son Grammy 19 tursan agus, le cuairtean eadar-nàiseanta aca an-còmhnaidh, bidh na milleanan de dhaoine anns gach ceàrnaidh ag èisteachd riutha.

Cinn latha
Taigh Cluiche Eden Court, Inbhir Nis, Diciadain 10 An t-Sultain

Cairistìona Primrose

’S ann à Càrlabhagh, air taobh siar Eilean Leòdhais sna h-Eileanan a-muigh, a tha Cairistìona Primrose, a’ bhana-sheinneadair thraidiseanta aig a bheil cliù eadar-nàiseanta airson a bhith seinn na ciad chànan, Gàidhlig.

Tha i air a bhith seinn cho fad ’s as cuimhne leatha, agus fhuair i a’ chiad duais aice aig na Mòdan nuair a bha i seachd bliadhna a dh’aois, agus mòran a bharrachd bhon uair sin. Ghlèidh i cuideachd a’ cho-fharpais iomraiteach airson Seinn san t-Seann Nòs aig an Fhèis Phan-Cheilteach ann an Cill Áirne ann an Èirinn, anns an robh seinneadairean bho na dùthchannan Ceilteach eile a’ gabhail pàirt: Èirinn, Eilean Mhannain, a’ Bhreatainn Bheag, An Còrn agus a’ Chuimrigh. Tha i air nochdadh air telebhisean iomadh triop, mar as tric a’ seinn, ach cuideachd bha i na neach-aithris air sreath iriseach Gàidhlig le 12 pàirt, agus tha i air a bhith an sàs ann an iomadh prògram rèidio. Bha i na ball den sgioba, mar sheinneadair, aig riochdachadh Tag (companaidh theatar ann an Glaschu) a chaidh a shealltainn fad trì mìosan.

Tha Cairistìona air tòrr chuairtean a ghabhail ann an Ameireagaidh a Tuath is Canada, Astràilia agus san Roinn Eòrpa, agus i a’ cumail bhùthan-obrach agus a’ seinn. Bha i cuideachd an sàs san Fhèis iomraiteach, Fèis Chiùil Mith-Bheatha an Smithsonian, ann an Washington sna Stàitean Aonaichte, mar phàirt de ‘Alba aig an Smithsonian’, còmhla ris a’ chlàrsair ainmeil Alison Kinnaird.

Tha Cairistìona an-dràsta a’ teagasg seinn aig Sabhal Mòr Ostaig, a’ cholaiste Ghàidhlig san Eilean Sgitheanach, agus bidh i tric a’ bruidhinn agus a’ seinn aig na diofar cho-labhairtean is tachartasan a thèid a chumail sa cholaiste.

Cinn latha
Gleann Eilg, Dihaoine 5 An t-Sultain

Coisir Òg Lochabair

Tha Còisir Òg Loch Abar bhon a’ Ghearastan air toileachas mòr a thoirt do luchd-èisteachd san sgìre aca fhèin agus air falbh bhon sgìre, fo stiùir Chriosaidh NicEachainn, leis na h-òrain Ghàidhlig bhrèagha aca agus an dealas a th’ aca airson ceòl Gàidhlig. Tha iad air soirbheachadh aig Mòdan ionadail is nàiseanta agus tha iad daonnan a’ faighinn moladh às bith càite am bi iad a’ seinn.

Cinn latha
Limetree, An Gearasdan, Disathairne 13 An t-Sultain

Còmhlan Luaidh Bhàideanach

Rinn Còmhlan Luaidh Bhàideanach a’ chiad luadh aca o chionn 13 bliadhna ann am Taigh-tasgaidh Muinntir na Gàidhealtachd ann an Cinn a’ Ghiùthsaich do bhuidhinn bhreabadairean Ameireaganach a bha air chuairt. ’S e luchd-ionnsachaidh a th’ anns a’ mhòr-chuid den chòmhlan, a tha ag ionnsachadh Gàidhlig no dìreach nan òran Gàidhlig. Tha triùir fhileantach sa chòmhlan, tè às na Hearadh, tè às an Eilean Sgitheanach agus tè às Uibhist. Bidh an còmhlan tric tro mhìosan an t-samhraidh a’ sealltainn luadh aig taighean-tasgaidh ann an Cinn a’ Ghiùthsaich agus Baile Ùr an t-Slèibh.

Tha an còmhlan air seinn aig diofar chruinneachaidhean is cèilidhean san sgìre agus air falbh – cruinneachaidhean mar Fèis na Gàidhealtachd, Cruinneachadh Clann Mhic a’ Phearsain, Fèis Rob Ruaidh Stiùbhairt, Fèis Drochaid Chàrr, agus iomadh tachartas eile; tha cus ann ri ainmeachadh. Air sgàth an iarrtais bho luchd-tadhail airson CD, chlàr sinn “Fo Sgàile Creag Dubh”, ’s e a th’ anns a’ Chreig Dhuibh, cnoc a tha os cionn Baile Ùr an t-Slèibh. Bha e na amas dhaibh nuair a chlàr iad e fuaim cho nàdarra sa ghabhas a ghlacadh – rud a rinn iad gu dearbh.

San Dàmhair 2007 chaidh iad an sàs sa Mhòd Nàiseanta Rìoghail sa Ghearastan agus ghlèidh iad Cuach Comann a’ Chlò Hearaich. Bidh am buidheann a’ coinneachadh uair san t-seachdain gus seinn agus òrain ùra ionnsachadh agus an lùib na tha iad a’ dèanamh tha seinn Ghàidhlig (òrain luaidh, puirt-a-beul agus feadhainn eile) agus beagan ceòl na pìoba, na fìdhle agus dannsa cèim. Bidh iad ag iarraidh air an luchd-èisteachd pàirt a ghabhail sa ghnothaich agus tha dealas mòr aca ann a bhith cumail an traidisein seo beò agus a thoirt do ghinealach eile mus tèid e à bith.

Cinn latha
Folk Park, Baile Ùr an t-Slèibhe, Disathairne 6 An t-Sultain

Dàimh

Le 36 troighean de dh’àirde agus còrr is leth tunna de chuideam annta còmhla ’s e Dàimh am prìomh chòmhlan Albannach, Èireannach, Cape Breatainneach, Califòrnianach! Chaidh an ceòl aca, anns a bheil gach traidisean a’ tighinn còmhla – a’ phìob agus an fhidheall, am banjo, am mandola, an giotàr agus am bodhran – a chur air adhart airson ‘an Còmhlan as Fheàrr’ aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba 2007. Thàinig iad còmhla ann an 1997 agus cha b’ fhada gus an tàinig a’ chiad chlàr aca a-mach ‘Moidart to Mabou’ a fhuair moladh mòr aig an àm agus a shoilleirich an t-slighe air adhart dhaibh. Ann an 2003 nochd ‘Pirates of Puirt’ a sheall an cluiche iongantach beothail aig a’ chòmhlan:

“….An comas aca a tha gan cur fa leth bho na ‘speed merchants’ cumanta, a’ geurachadh agus a’ meudachadh cumhachd nam port dannsa, agus a’ lìonadh nam fonn socair le grinneas.” Sue Wilson, an Scotsman

Bhon a thòisich iad tha iad air cluiche thall ’s a-bhos ann an Alba agus nas fhaide air falbh, le cuairtean ann an Canada, an Ruis, Èirinn, an Fhraing, Sasainn agus a’ Chuimrigh. Tha iad air a bhith air telebhisean iomadach uair agus cluinnear gu tric air an rèidio iad – air Rèidio nan Gàidheal, Travelling Folk agus Global Gathering. Ann an 2006 ghabh an Leòdhasach Calum Alex Macmillan (a bhuannaich Bonn Òr a’ Mhòid) anns a’ chòmhlan gus cumhachd nan òran Gàidhlig a chur ris a’ cheòl àraid aca. On uair sin chuir iad a-mach an treas clàr aca ‘Crossing Point’ air an label aig Greentrax. Thòisich a’ bhliadhna mar bu mhiann leotha le consartan aig Celtic Connections agus leanaidh iad orra dhan t-samhradh le gigs thall ’s a-bhos aig diofar fèisean.

Cinn latha
Taigh Cluiche Eden Court. Inbhir Nis, Disathairne 6 An t-Sultain
Àrasaig, Diciadain 10 An t-Sultain

Còmhlan Dòmhnall Mac'IlleDhuibh

Ged a tha am “moothie” air fear de na h-ionnstramaidean as cumanta anns an t-saoghal, cha robh e air a chluinntinn gu tric ann an ceòl traidiseanta na h-Alba – agus gu h-àraid ceòl na Gàidhealtachd – gus an do nochd Dòmhnall Black!

’S ann air sgàth Dhòmhnaill agus an stoidhle shònraichte aige a tha an harmonica (agus gu h-àraid an seòrsa air a bheil “tremolo”) air ainm a chosnadh mar ionnstramaid a tha airidh air èisteachd ris. ’S urrainn dha ceòl luath, toinnte a chluich, ach – leis na sgilean air leth aige – thig aige air na faireachdainnean ann an ceòl nas socaire a chur an cèill cuideachd.

Tha Dòmhnall air a bhith a’ toirt toileachadh do luchd-èisteachd ann an Alba, ann am Breatainn, tron Roinn Eòrpa agus bho Moscow gu Kansas City. ’S e seo an dàrna bliadhna aige a’ cluiche aig Blas, às dèidh a bhith a’ cluiche ann an 2006 còmhla ri Malcolm Jones à Runrig.

Thar nam bliadhnaichean tha Dòmhnall air tòrr molaidh fhaighinn airson an ceòl aige. Tha e air a bhith air an rèidio gu tric ann an Alba agus thall thairis. Tha e air a bhith air an telebhisean ann an Alba, san Ruis, Lithuania agus anns a’ Ghearmailt.

Tha Dòmhnall gu math moiteil às gur e esan an t-aon Albannach a tha air cluiche còmhla ri sàr-chluicheadairean harmonica ann an 2005 aig SPAH (Society for the Advancement and Preservation of the Harmonica) ann an Kansas City, Ameireagaidh, agus an-uiridh chluich e airson am British National Harmonica League ann an Bristol.

Bidh Dùghlas Millar a’ cluiche còmhla ri Dòmhnall air a’ bhòrd-iuchrach agus bidh Findlay Napier air a’ ghiotàr – sin agaibh còmhlan-ciùil Dhòmhnaill Black.
Bidh iad a’ cluiche thall ’s a bhos an-dràsta gus an album ùr aca – Keil Road – a chur air adhart agus tha iad toilichte gu bheil an cothrom aca a bhith aig Blas mar phàirt dhe sin.

Cinn latha
Ionad Coimhearsnachd Inbhir Nàrann, Dihaoine 12 An t-Sultain
Talla Coimhearsnachd Duirnis, Disathairne 13 An t-Sultain

Duplets

Le dà chlàrsach a’ tighinn an lùib a chèile tha na Duplets air an ainmeachadh mar “Dithis dhe na clàrsairean as iongantaiche san t-saoghal” – The Scotsman. Bidh Gillian Fleetwood agus Fraya Thomsen a’ dèanamh jigs agus rìdhlichean ruitheamach beothail, fuinn shocair bhrèagha agus òrain làn faireachdainn. Thogadh an dithis aca air a’ Ghàidhealtachd agus tha iad a’ faicinn ath-bheothachadh clàrsach na h-Alba mar rud fìor chudromach. Tha an t-seinn aig Gillian – òrain Albannach sean is ùr – uabhasach freagarrach dhan chlàrsaich agus, coltach ri sgeulaiche, tha a seinn a’ toirt doimhneachd dhan cheòl.

Tha an càirdeas eadar an dithis seo a’ dol air ais iomadach bliadhna agus tha iad air a bhith uabhasach soirbheachail còmhla, a-riamh an dèidh Fèis Eadar-nàiseanta na Clàrsaiche ann an Dùn Èideann 2005. Tha ceum le urram ann an ceòl aig an dithis aca agus tha iad air àrd-mholadh fhaighinn airson a’ chiad bhliadhna de chuairtean:

“A’ togail na bratach airson clàrsach na h-Alba” – Hi Arts
“Sheall iad nas urrainn dhan ionnstramaid dèanamh gu mìorbhailleach” – The Scotsman
“tàlant coileanta” – Ceòl Beò

Anns an Fhaoilleach 2008 bha na Duplets aig “Harp Heaven”, consart airson Fèis nan Ceanglaichean Ceilteach far an do chluich iad ri taobh 12 clàrsair eile leithid MD Corrina Hewat, a bha uaireigin gan teagasg aig Balnain House. Tha a’ chiad chlàr aca gu bhith a’ nochdadh a dh’aithghearr agus ’s ioma neach-ciùil math Albannach a bhios ri chluinntinn air, leithid Gabe McVarish air an fhidheall, Donnchadh Lyall air double bass, Tam the Banjo agus Dòmhnall Hay air percussion.

Cinn latha
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 6 An t-Sultain

Edey, Power agus Randall

Tha dòigh smaoineachaidh aig an triùir neach-ciùil sònraichte seo a tha gam fàgail eadar-dhealaichte bho chòmhlain thraidiseanta eile an-diugh agus ’s e sin…Go with the flow! Ma tha thu airson a dhol air fiaradh ann am meadhan set dè an diofar, no dèan suas port ùr an làrach nam bonn. Tha an còmhlan den bheachd gu bheil an dòigh obrach seo a’ ciallachadh gum bi na consartan aca nas inntinnich dhaibh fhèin agus dhan luchd-èisteachd. Seach gu bheil spèis aig Lucy dhan a h-uile seòrsa stoidhle ann an ceòl traidiseanta na h-Èireann agus gu bheil tàlant dha-rìribh aice a thaobh cluiche tha i air tè dhe na cluicheadairean as cruthachaile agus as comasaiche a th’ ann an-diugh. A bharrachd air a bhith a’ teagasg air fèisean agus aig Ionad Èireannach Hammersmith, Lunnainn, tha Lucy air cluiche ’s air clàradh còmhla ri luchd-ciùil leithid: Seth Lakeman, Michael McGoldrick, The Oyster Band, Flook, buill de ‘Sine’, Ben Mills (às an ‘X Factor’) agus eile.

Is toil le Tim improvisation agus ’s tric a tha daoine air an ainm ‘Jazzer Èireannach’ a thoirt air! Le measgachadh de chomas cluiche air leth agus faireachdainn dhomhainn tha iarraidh mòr air Tim mar fhear-ciùil seisein san stiùideo agus air stèids. Gu ruige seo tha Tim air cluiche, air clàradh agus air nochdadh air rèidio agus TV còmhla ri cuid dhe na h-ainmean as motha ann an ceòl Ceilteach, leithid: Julie Fowlis, Sharon Shannon, Frankie Gavin, Session A9, Michael McGoldrick, buill den chòmhlan mhòr Albannach Capercaillie, Steve Cooney, Seamus Begley agus Lunasa.

Cho math ri obair a dhèanamh còmhla ainmean mòra ann an saoghal pop agus rock, bhuannaich Brendan Power an “1993 All Ireland title” agus an dèidh sin rinn e CD air aon robh ‘New Irish Harmonica’. Cha mhòr nach tug an dòigh ùr aige làn atharrachadh air an àite a th’ aig an harmonica ann an ceòl traidiseanta na h-Èireann. Leis cho soirbheachail ’s a bha e fhuair e cothrom cluiche agus clàradh còmhla ri luchd-ciùil mòra às Èirinn, leithid nochdadh mar aoigh air clàran le Altan, Arty McGlynn, Arcadie agus Paul Brady.

Cinn latha
Taigh Cluiche Eden Court, Inbhir Nis, Dihaoine 12 An t-Sultain
Talla Choimhearsnachd Ulapul, Disathairne 13 An t-Sultain

Eoghainn Robasdan agus Gary Innes

Tha Gary (bogsa-ciùil) agus Ewan (giotàr agus seinn) ainmeil air a’ Ghàidhealtachd: tha iad tàlantach agus làn spòrs. Thachair Gary (à Drochaid Aonachain) agus Ewan (à Drochaid Charra) ri chèile nuair a bha an dithis aca a’ fuireach ann an Glaschu, agus bhon uair sin tha iad air a bhith a’ cluiche còmhla ann an dachaighean seann daoine agus tallaichean concert, bho Shròn an t-Sìthein gu Shanghai! Bidh iad a’ cluiche fuinn agus òrain shlaodach, ach ’s e na puirt luath air a’ bhogsa agus air a’ ghiotàr an t-adhbhar a chumas tu cuimhne orra! Tha iad air ceumannan mòra a ghabhail o chionn ghoirid: chluich Gary còmhla ri Runrig aig “Beat the Drum” agus bhuannaich Ewan an fharpais aig a’ BhBC “Neach-ciùil Òg na Bliadhna 2008”. Nuair nach eil iad a’ cluiche ciùil, bidh iad a’ cluiche iomain, a’ dol a-mach ann kayaks, no ag obair mar luchd-smàlaidh anns na bailtean aca fhèin! Bidh a’ chiad chlàr aca a’ tighinn a-mach fhathast am-bliadhna.

Cinn latha
Gleann Garraidh, Disathairne 6 An t-Sultain
Drochaid Ruaidh, Diardaoin 11 An t-Sultain

 Còmhlan Fhionnlaigh Dhòmhnallaich

Thòisich Fionnlagh ag ionnsachadh na pìoba nuair a bha e deich bliadhna a dh’aois. ’S e athair, Màidsear na Pìoba Iain Dòmhnallach o Chòmhlan Pìoba Neilston, a bha ga theagasg an toiseach agus mu dheireadh ’s e Donnchadh Johnstone agus Màidsear na Pìoba Aonghas Dòmhnallach a bh’ aige. Bha e air fear dhen chiad fheadhainn a rinn BA ann an Ceòl na h-Alba aig an RSAMD agus rinn e a’ Phìob Ghàidhealach còmhla ri Ailean Dòmhnallach, Gleann Ùige, agus an Duiseal Thraidiseanta còmhla ri Dougie Pincock (am Battlefield Band). Anns a’ bhliadhna mu dheireadh aige aig an Acadamaidh rinn e Sgrìobhadh-ciùil agus Performance, a’ ceumnachadh mu dheireadh ann an 1999.

Le Còmhlan Pìoba Neilston bhiodh e a’ cluiche aig co-labhairtean fèise agus tachartasan mòra eile air feadh an t-saoghail – na Dùthchannan Lochlannach, an Roinn Eòrpa, Iapan agus Sìona nam measg. Tha Fionnlagh na actair comasach cuideachd ’s e air cluiche agus cleasachd a dhèanamh anns an riochdachadh a rinn Theatre Scotland ‘The Big Picnic’ agus, as t-samhradh 1999, fhuair e pàirt ann am film le Robert Duvall ‘The Cup’ agus dh’obraich e còmhla ri Mgr Duvall agus Michael Keaton. Tha Fionnlagh air cluiche còmhla ri cuid dhe na còmhlain folk as motha ann am Breatainn: Deaf Shepherd, Old Blind Dogs, The Unusual Suspects, La Banda Europa, còmhlan Pìoba Scottish Power agus Celtic Feet. Tha e fiù ’s air cothrom fhaighinn a bhith an sàs ann an ceòl orchestra nuair a chluich e mar ‘solo piper’ airson ‘The Orkney Wedding’ le William Jackson agus, còmhla ri Còmhlan Pìoba Nielston, airson ‘The Pilgrim’ agus ‘The Relief of Derry’ le Sean Davy.

Thàinig a’ chiad chlàr solo aig Fionnlagh a-mach ann an 2000, agus fhuair e moladh mòr, agus thàinig Còmhlan Fhionnlaigh Dhòmhnallaich ri chèile. ’S iad uile: Fionnlagh air a’ phìob ’s air fìdeagan, Kevin MacCoinnich air giotàr, Chris Stout air an fhidheall, John Speirs air Bass agus Fergus MacCoinnich air drumaichean. On fhìor thoiseach tha iad air a bhith a’ cluiche aig an ìre as àirde le eagrachadh-ciùil gu math cruthachail ’s beothail.

Cinn latha
Gleann Uige, Dihaoine 12 An t-Sultain
Limetree, An Gearasdan, Disathairne 13 An t-Sultain

Fiona J NicCoinnich

’S ann à Sìorrachd Mhoireibh a tha Fiona, agus tha i air a bhith fuireach ann an Inbhir Pheofharain fad 20 bliadhna agus, às dèidh dhi obair ann am Foghlam tro Mheadhan na Gàidhlig airson 5 bliadhna, tha i a-nis ag obair aig Caidreachas Màiri Mhòr nan Òran aig Comhairle na Gàidhealtachd agus tha i glè dhealasach a thaobh na Gàidhlig. Dh’ionnsaich i Gàidhlig mar inbheach agus thòisich i a’ seinn ann an Gàidhlig ann an 1994. B’ ann an 1996 a thòisich i faighinn ainm mar sheinneadair nuair a bhuannaich i an duais seinn as àirde do luchd-ionnsachaidh aig a’ Mhòd, am Bonn Airgid. Bhuannaich i an duais as àirde airson seinn Ghàidhlig ann an Alba, Bonn Òir nam Mnathan, airson fileantaich, aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an Steòrnabhagh ann an 2005.
Ann an 2004 ghlèidh i duais air a bheil fèill mhòr Pearsa na Bliadhna aig a’ BhBC ann an Ceòl Traidiseanta na h-Alba aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba. Aig na h-aon duaisean bha i air a h-ainmeachadh air a’ gheàrr-liosta ann an 2005 is 2006 airson Seinneadair Gàidhlig na Bliadhna.
 
Tron obair aice aig a’ Chaidreachas tha i air a bhith siubhal thall thairis gus teagasg, òraidean a thoirt seachad agus seinn air feadh na Roinn Eòrpa agus Ameireagaidh a Tuath. San obair aice, tha Fiona a’ brosnachadh dhaoine a bhith dol an sàs ann an seinn Ghàidhlig, agus i ag amas air sean is òg sa choimhearsnachd.

Tha i na manaidsear airson buidheann co-sheirm òg de sheinneadairean Gàidhlig leis an ainm Fionnar agus bidh i cuideachd ag obair air stuthan òrain ùra mar CDan agus leabhraichean, a tha uile air an dealbh gus barrachd chothroman a thoirt do dhaoine a dhol an sàs ann an seinn Ghàidhlig. Tha i air dà CD a chlàradh – ‘Òrain nan Rosach’ agus o chionn ghoirid, an clàr ùr neo-àbhaisteach agus sònraichte ‘Duan Nollaig’, a’ chiad chlàr Gàidhlig airson na Nollaige. Bidh i a’ craoladh tric don BhBC agus STV agus bidh i a’ seinn còmhla ri cuid den luchd-chiùil as fheàrr ann an Alba. Gu math tric bidh a nighean, Katie, a’ cluich còmhla rithe, agus i fhèin na bana-sheinneadair Ghàidhlig agus na clàrsair tàlantach. Cheumnaich Katie bhon RSAMD le ceum ann an Seinn Ghàidhlig ann an 2008.

Cinn latha
Cèilidh Place,Ulapul, Dihaoine 5 An t-Sultain
Cathair-eaglais Dhòrnaich, Didòmhnaich 7 An t-Sultain

Còmhlan Fiona NicCoinnich

’S ann aice a tha aon de na guthan as sònraichte a chualas ann an Alba fad iomadh bliadhna, agus tha Fiona NicCoinnich gu math luath a’ dèanamh ainm dhi fhèin mar sheinneadair agus sgrìobhadair òrain agus ri linn sin tha fèill mhòr oirre ann an saoghal ciùil na h-Alba. Thairis air na deich bliadhna a dh’fhalbh tha i air toileachas mòr a thoirt do luchd-èisteachd air feadh an t-saoghail, le bhith seinn beò, le bhith nochdadh air telebhisean agus rèidio agus leis na clàraidhean aice.

Rugadh agus thogadh Fiona ann an Leòdhas, agus tha i air a bhith seinn bho a h-òige.
Nuair a dh’fhàg i Leòdhas airson a bhith na h-oileanach chaidh i na ball den chòmhlan mith-chiùil Sellyhoo a bha stèidhichte ann an Dùn Èideann. Fad 4 bliadhna bhiodh i a’ falbh air chuairtean eadar-nàiseanta còmhla riutha agus chlàr iad dà chlàr san ùine sin. Chlàr i dà chlàr le a peathraichean cuideachd, Eilidh is Gillian, mar a’ chòmhlan seinn Gàidhlig MacKenzie agus an uair sin chaidh i na ball den chòmhlan Èireannach Anam leis an do chlàr i clàr eile, agus chaidh i fhèin is Anam air chuairt san Roinn Eòrpa, Ameireagaidh a Tuath agus Iapan. Airson na beagan bhliadhnaichean a dh’fhalbh tha Fiona air a bhith sgrìobhadh stuth airson a’ chlàir ùir aice Elevate a chaidh fhoillseachadh o chionn goirid le Linn Records. Bhon a chaidh fhoillseachadh aig Celtic Connections, tha an clàr le òrain a sgrìobh i fhèin air moladh mòr fhaighinn bho luchd-lèirmheis sna pàipearan agus ann an irisean ciùil air feadh an t-saoghail. “Tha fhios a’m gur e dìreach am Faoilteach a th’ ann, ach tha a h-uile coltas gur e seo ‘clàr na bliadhna’!”

Mar sheinneadair beò tha Fiona cuideachd air moladh mòr fhaighinn air a guth sònraichte; “Tha daoine air ‘am beò-ghlacadh’, ‘fo gheasaibh’, ‘fo shuainealas’ agus chaidh iomadh facal eile a chleachdadh airson a’ bhuaidh a th’ aig Fiona air an luchd-èisteachd.”

A’ cluich còmhla rithe air an àrd-ùrlar bidh cuid den luchd-chiùil as fheàrr agus as comasaiche ann an Alba; Màiri Chaimbeul air Violin is viola, Derek Urchardan air giotàr agus Rick Taylor air piàno.

Cinn latha
Ionad Bhàideanach, Cinn a’ Ghiùthsaich, Diardaoin 11 An t-Sultain

Còmhlan Fred Moireasdan

Le pìobaireachd Albannach a’ gluasad dhan 21mh Linn, tha Fred Morrison air cliù a chosnadh gu h-eadar-nàiseanta le stoidhle chumhachdach aighearach, a bhios a’ pòsadh dualchas pìobaireachd Uibhist le measgachadh de stoidhlichean ùra. Tha Fred air fear de dh’àireamh bheag a tha air soirbheachadh ann an saoghal nan co-fharpaisean agus ann an saoghal ceòl dùthchasach agus tha e a cheart cho comasach air a’ phìob-uilne Èireannach agus an fhìdeag ìosal ’s a tha e air a’ phìob mhòr. ’S ann mar seo a thug Jim Gilchrist luaidh air cluiche Fred san Scotsman “an rud as fhaisge ri jazz a chluinneas tu ann am pìobaireachd Albannach.” 

Chuir Michael Grey nas sìmplidh e ann am Piper and Drummer Magazine: “Tha ceòl Fred Morrison iongantach” agus ’s e “Theirig ann ’s bi air do bheò-ghlacadh” a’ chomhairle a thug Rob Adams seachad anns an Herald. Rugadh agus thogadh “Rìgh nam Pìobairean” (mar as aithnear e ann an enclaves pìobaireachd na h-Eòrpa) ann an 1963 faisg air Bishopton, Renfrewshire, ach bhiodh e tric a’ dèanamh air dachaigh athar ann an Gèirinis, Uibhist a Deas. Bha athair Fred na phìobair comasach cuideachd agus, bho aois naoi bliadhna, bha Fred air a bhogadh ann an stoidhle bheothail nan Eilean Siar.

Mattheu Watson: Ghabh Matheu Watson ùidh ann an ceòl aig naoi bliadhna a dh’aois nuair a thòisich e air an fhidheall ann am buidheann air a ruith le Fèis Rois. On uair sin tha e air a bhith a’ cluiche fhìdeagan, dhuisealan ’s an giotàr agus bidh e a’ sgrìobhadh ciùil cuideachd.

Steve Byrne: ’S ann à Arbroath air Galldachd na h-Alba a tha Steve agus tha e air a bhith an sàs ann an ceòl traidiseanta on a bha e glè òg agus bidh e a’ sgrìobhadh agus a’ cur ciùil ri chèile ann an Albais (Scots). Fhathast anns na ficheadan thathas ga iarraidh an-còmhnaidh airson ceòl-taice, gu h-àraidh son seinn thraidiseanta.

Cinn latha
Taigh Òsta MhicAoidh, Inbhir Ùige, Dihaoine 5 An t-Sultain
Taigh-cluiche Eden Court, Inbhir Nis, Disathairne 6 An t-Sultain

Fribo

’S e Anne Sofie Linge Valdal, seinneadair à Nirribhidh, am fìdhlear Sarah-Jane Summers agus Ewan MacPherson à Sasainn (air a’ ghiotàr) an luchd-ciùil anns a’ bhuidheann àraid Fribo. Bhathar ag ràdh aig Fèis Celtic Connections gun robh iad am measg “nam buidhnean ‘Nu-Nordic’ as fhèarr. Bidh iad a’ dèanamh ceòl le blas Breatannach agus Lochlannach, agus tha iad a’ tarraing cuid dhen stoidhle aca bho gu leòr de luchd-ciùil an latha an-diugh cuideachd.” Tha a’ bhuidheann a’ fàs nas ainmeile airson measgachadh de stoidhlichean-ciùil agus na fuaimean agus na ruitheaman ùra a bhios iad a’ cur gu feum.


An dèidh tòiseachadh air cluiche ann an 2003 ’s iad cruinn mu bhòrd ann an cidsin chuir Fribo (a’ ciallachadh “Taigh Fosgailte”) romhpa na stoidhlichean eadar-dhealaichte aca a phòsadh gus fuaimean àlainn ùra a chruthachadh. An-diugh, an dèidh na sgilean aca a leasachadh le dà bhliadhna de chuairtean agus an dèidh dhan chiad chlàr nochdadh ’s àrd-mholadh fhaighinn, tha guth binn Anne Sofie, an fhìdhlearachd bhrèagha Ghàidhealach aig Sarah-Jane agus an taic ruitheamach air an cùlaibh bho Ewan air fàs gu bhith na fhuaim leis fhèin.


Gus am fuaim aig Fribo a leudachadh tha iad tric rin cluinntinn còmhla ri sàr-neach-percussion Paul Jennings (Còmhlan Fred Morrison, Croft No5, Old Blind Dogs) a tha a’ toirt nan sgilean làidir ro-chomasach aige a-steach dhan ghnothach. Anns an dà bhliadhna a dh’fhalbh tha Fribo air a bhith air feadh Bhreatainn agus, o chionn ghoirid, tha iad air a bhith ann an Ameireagaidh, Nirribhidh, an Dànmharc, an Òlaind, a’ Bheilg, a’ Chuimrigh agus Èirinn. Tha fuinn bhon chlàr aca air a bhith gan cluiche air stèiseanan rèidio air feadh an t-saoghail.

Cinn latha
Talla Farr, Disathairne 13 An t-Sultain

Gizzenbriggs

’S e buidhinn à Acadamaidh Rìoghail Baile Dhubhthaich a th’ ann an Gizzen Briggs. Tha an còmhlan ann gus an òigridh a bhrosnachadh gu bhith a’ cluiche ceòl Traidiseanta agus gus cultar na Gàidhealtachd a chur air adhart. Thòisich e ann an 1994 aig àm dinnear na sgoile, nuair a bhiodh sgoilearan a’ cruinneachadh gus port na dhà a chluiche. Tha e air fàs bhon uair sin, agus a bharrachd air fìdhlean tha pìoban, bogsaichean-ciùil, fìdeagan, clàrsachan, gìotaran, mandolins, bass, bùird-iuchrach, percussion, agus seinneadairean ann cuideachd.

Tha 50 neach-ciùil anns a’ bhuidheann agus bidh iad a’ cluiche gach Oidhche Luain san sgoil. Anns an Ògmhios 2000 chluich iad aig fosgladh Pàrlamaid na h-Alba; ’s e Gizzen Briggs a’ chiad bhuidheann a chluich dhaibh anns an togalach anns an robh na buill-pàrlamaid (san eadar-ama) an uair sin. Shiubhail iad air feadh Montana ann an 2001 agus chluich iad aig taigh mòr an Riaghladair, aig cuirm “4th July” ann an Livingstone agus air an rèidio. Ach, ’s e a bhith a’ cluiche airson na Bànrigh aig fuasgladh Pàrlamaid na h-Alba anns an Dàmhair, 2004, an t-urram a bu mhotha a thàinig air a’ bhuidhinn; rinn i còmhradh le cuid dhe na cluicheadairean cuideachd!

’S ann à Ros an Ear agus Cataibh a tha an luchd-ciùil, agus ’s e Gizzen Briggs an t-ainm a th’ air a’ bhac ghainmhich a tha a’ ceangal an dà sgìre ri chèile. Tha sgeulachd ann a tha ag innse mu shìthichean mi-mhodhail a tha trang a’ togail drochaid air Caolas Dhòrnaich. Ach ’s e gainmheach a dh’fheumas iad cleachdadh! Mar sin cha chuir iad crìoch air an obair gu bràth; bidh an làn a’ milleadh a h-uile càil dà thuras gach latha. ’S e ainm gu math fregarrach a th’ ann Gizzen Briggs – ainm Lochlannach a’ ciallachadh “drochaid aoidionach”

Cinn latha
Cathair-eaglais Dhòrnaich, Didòmhnaich 7 An t-Sultain

Iain MacAoidh

’S ann às an Rubha ann an Leòdhas a tha Iain MacAoidh, agus tha air a bhith seinn aig cèilidhean is cruinneachaidhean fad iomadh bliadhna.

Bhuannaich Iain am Bonn Òir airson Seann Nòs aig a’ Mhòd Nàiseanta ann an Inbhir Nis ann an 1972, agus bhuannaich e an Seann Nòs aig an Fhèis Phan-Cheilteach beagan bhliadhnaichean ron sin ann an Cill Áirne. Tha e air seinn aig Celtic Connections grunn thursan, agus tha e air nochdadh air tòrr phrògraman telebhisean is rèidio. Tha iarrtas mòr air a shon aig cèilidhean air feadh na Gàidhealtachd agus nan Eilean, agus bidh e tric a’ seinn aig na Cruinneachaidhean Bliadhnail ann an Glaschu. Tha e air seinn còmhla ri cuid den luchd-chiùil as fheàrr ann an Alba tric thar nam bliadhnaichean. Tha Iain cuideachd air seinn Ghàidhlig thraidiseanta a theagasg aig cuid de na Fèisean as motha ann an Alba, nam measg Ceòlas is Fèis Bharraigh.

Rinn Iain a’ chiad chlàradh aige o chionn iomadach bliadhna còmhla ri Gaelfonn a bha le Murchadh Feargasdan nach maireann, a bha cuideachd às an Rubha. Chlàr e an uair sin LP, “Voice of the Hebrides” le Clàraidhean Lios Mòr, a bha air a riochdachadh le Dàibhidh Silver. Chaidh na CDan as ùire aige, ‘Seòladh’ agus ‘Creag an Fhraoich’, a dhèanamh le Macmeanmna.

Cinn latha
Ratharsair, Dihaoine 5 An t-Sultain
Talla Pholl Iùbh, Disathairne 6 An t-Sultain

Ishbel NicAsgaill

’S ann às an Rubha, Eilean Leòdhais, a tha Ishbel agus thogadh i ann an dualchas beairteach le ceòl agus òrain Ghàidhlig a tha a’ dol air ais linntean mòra. Bidh i a’ seinn anns an t-seann dòigh, gun taic sam bith bho cheòl, agus tha i air nochdadh air rèidio, telebhisean agus air àrd-ùrlaran air feadh an t-saoghail, rud a tha a’ ciallachadh gur dòcha nach eil seinneadair Gàidhlig eile cho aithnichte rithe gu h-eadar-nàiseanta. Tha i air seinn ann am Breatainn, Èireann, An Roinn Eòrpa, Asia, Canada, na Stàitean Aonaichte agus Astràilia. Tha na clàran aice air an reic an seo agus thall thairis, agus gu tric ’s e daoine nach cuala Gàidhlig a-riamh a tha gan ceannachd. Tha ro-ràdh Beurla mu choinneimh gach òran – òrain mu ghaol, cogadh, siubhal, maise na tìre agus beatha fhèin – rud a tha a’ cuideachadh dhaoine gus cuimhne a chumail orra. Ged a tha urram mòr aice dhan dualchas, chan eil sin a’ ciallachadh nach e tè eirmseach a th’ innte agus gu bheil rudan èibhinn aice ri ràdh mu chultar na Gàidhealtachd cuideachd.

Tha i air seinn aig fèisean air feadh an t-saoghail agus tha i air a bhith aig Celtic Connections ann an Glaschu agus Fèis Celtic Colours ann an Ceap Breatainn iomadh turas. Tha an eachdraidh mhòr fhada aig ceòl agus bàrdachd na Gàidhlig a’ toirt buaidh mhòr air Ishbel agus nuair a bhios i a’ seinn bidh a’ bhuaidh seo gu math follaiseach. Cha eil an luchd-èisteachd uair sam bith fada gun a bhith a’ tuigsinn cho luachmhor ’s a tha na h-òrain seo.

Cinn latha
Ratharsair, Dihaoine 5 An t-Sultain
Talla Pholl Iùbh, Disathairne 6 An t-Sultain

James Ross
An tòir air a' ghrèin

Tha ceòl agus ìomhaighean a’ tighinn còmhla ann an “An tòir air a’ Ghrèin” gus dealbh a dhèanamh de thuras timcheall ceann a tuath Ghallaibh agus Chataibh. Tha ainm a’ phìos seo a’ tighinn bhon cheangail a th’ eadar cuairt na grèine gu slaodach tron adhar agus turas timcheall a’ chosta.

Thathas a’ coimhead air solas na grèine mar rud a tha làn bòidhchead agus feòlmhorachd, le cumhachd gus iomadach coltas agus faireachdainn a chruthachadh ann an sgìrean far a bheil muir is tìr a’ coinneachadh.

Tha a’ ghrian, agus mar a bhios i a’ buntainn ris a’ mhuir ’s ris an tìr, mar shamhla dhen chuairt-atharrachadh nàdarra a tha ann an-còmhnaidh. Le gach ràithe tha caractar an t-solais ag atharrachadh, mar a bhios e ag atharrachadh tron latha cuideachd.

Tha na h-atharrachaidhean cunbhalach seo, nach gabh a mhìneachadh, a’ ceangal gu grinn ri tràghadh agus lìonadh na mara. Mar bhunait son a h-uile càil tha caractar sònraichte ceann a tuath na h-Alba, far a bheil nàdar cudromach ’s far am bi daoine air am brosnachadh gu cnuasachadh sìtheil a dhèanamh ’s far am faigh iad an neart gus rudan a chruthachadh.

Chaidh “An tòir air a’ Ghrèin” a sgrìobhadh son piàna, quartet teudach, saxophone, fìdeagan agus pìoban. A’ cluiche tha James Ross, Mgr McFall’s Chamber agus Fraser Fifield, ann an co-obrachadh leis an dealbhadair Catrìona Mhoireach.

Seòmar Mgr McFall
’S e còmhlan de luchd-ciùil a th’ ann am McFall’s Chamber le quartet teudach aig cridhe còmhlan de chluicheadairean a th’ ann an orcastrathan mòra na h-Alba – Orcastra Seòmair na h-Alba agus Orcastra Symphony Albannach a’ BhBC – ach a tha air obair a dhèanamh taobh a-muigh an àbhaist còmhla ri luch-ciùil bho fharsaingeachd de sheòrsaichean ciùil eile ann an Alba. Tha an còmhlan air cluiche còmhla ri seinneadairean agus sgrìobhadairean òran, luchd-ciùil jazz, luchd-ciùil traidiseanta na h-Alba, experimenters eleactronaigeach, cho math ri bhith a’ cluiche obraichean ùra le ùghdaran-ciùil a bhios a’ sgrìobhadh ann an stoidhlichean eadar-dhealaichte.

Ciad Fhidheall: Greg Lawson
Tha Greg a’ cluiche prìomh dàrna fidheall le Orcastra Symphony Albannach a’ BhBC, ach tha mòran eòlach air mar am fìdhlear ann am Moishe’s Bage, còmhlan klezmer uabhasach soirbheachail. Tha e a’ faighinn cliù cuideachd mar eagraiche (arranger) agus tha e air Orcastra Symphony a’ BhBC a stiùireadh leis an eagrachadh aige fhèin de cheòl Martyn Bennett.

Dàrna Fidheall: Robert McFall
Bidh Robert a’ cluiche ann an Orcastra Seòmair na h-Alba, cho math ri bhith aig ceann Mgr McFall’s Chamber. ’S e Robert am prìomh eagraiche, cho math ri fear-rianachd agus dàrna fìdhlear a’ chòmhlain.

Viola: Brian Schiele
Tha Brian a’ cluiche ann an Orcastra Seòmair na h-Alba, a thuilleadh air a bhith trang na thidsear agus na neach-ciùil seòmair, a’ cluiche ann an trios agus quartets ainmeil a tha stèidhte ann an Alba agus Lunnainn. Tha e air grunn obraichean ùra a sgrìobhadh airson Mr McFall’s Chamber.

Cello: Su-a Lee
Tha Su-a na cellist gu math ainmeil ’s i air cluiche ann an iomadach co-obrachadh, leithid Colin Steele’s Stramash, La Banda Europa agus an Joe Acheson Quintet. Tha iarraidh mòr oirre cuideachd mar neach-ciùil seòmair. ’S e an sub principal cellist a th’ innte le Orcastra Seòmair na h-Alba.

Fraser Fifield
Tha Fraser Fifield air fear dhe na luchd-ciùil as cruthachaile ag obair ann an ceòl traidiseanta na h-Alba an-diugh. Cluichidh e iomadach ionnstramaid: saxes, pìoban, an fhìdeag ìosal, an kaval agus percussion agus tha e an ceann nan còmhlan ainmeil aige fhèin ’s e a’ cluiche measgachadh de stoidhlichean jazz, world agus traidiseanta. Thuige seo tha e air tri clàran eadar-dhealaichte de cheòl ùr a chur a-mach. Anns a’ chlàr mu dheireadh, Traces of Thrace, cluinnear co-obrachadh le prìomh luchd-ciùil Bhulgària. Mar neach-ciùil seisein tha Fifield air obrachadh còmhla ris an uabhas de chòmhlain agus de luchd-ciùil na h-Alba: Salsa Celtica, Wolfstone, Old Blind Dogs, Donnie Rothach agus mòran eile. Mar sgrìobhadair-ciùil tha e air sgrìobhadh dha Celtic Connections, Fèis na Gàidhealtachd, Dancebase Dhùn Èideann agus son telebhisein; prògraman cho eadar-dhealaichte ri Champions League Weekly, BBC Natural World agus prògraman aithriseach Gàidhlig.   Faic www.fraserfifield.com son tuilleadh fiosrachaidh.

Catrìona Moireach
’S e Visual Artist a th’ innte a tha a’ fuireach ’s ag obair an dà chuid ann an Dùn Èideann agus air Ghàidhealtachd. Mus do thòisich i air trèanadh ann an ealain bha i na nurs agus na bean-ghlùine, ag obair anns an Rìoghachd Aonaichte agus thall thairis. Aig an àm seo rinn i Creative Studies I-II aig Colaiste Telford agus an uair sin ‘Tapestry as Fine Art’ aig Colaiste Ealain Dhùn Èideann, BA Hons (2001 – 2005). Le sgoilearachdan agus duaisean a fhuair i ann an 2005 rinn i cuairt mu Lochan-mara Nirribhidh, ’s i airson rannsachadh a dhèanamh air ‘ultima Thule’ agus tìrean iomallach. Bhon uair sin tha i air obair air dhèanamh air pròiseactan eadar-dhealaichte, leithid a h-obair mar joint Artist in Residence aig Timespan, Cataibh (2007).

“Tha an obair agam stèidhte an-dràsta air an ‘lens’ agus tha i a’ gabhail gnothaich ri riochdachadh na mara is na tìre, cho math ri eòlas air eachdraidh ar sinnsearan. Tha ùidh agam ann an ‘psyche’ na mara agus na tìre ’s mar a bhios tìm, solas agus an t-adhar a’ gluasad ann an àiteachan iomallach.”

Cinn latha
Talla Choimhearsnachd, Achd Ille Bhuidhe, Dimàirt 9 An t-Sultain
Na Seomraichean Cruinneachaidh, Inbhir Ùige, Diciadain 10 An t-Sultain
Talla Resolis, Diardaoin 11 An t-Sultain

Chrissy Crowley & Jason Roach

Ma tha sibh airson dithis dhen fheadhainn ùra as iongantaiche ann an saoghal Ceòl Ceilteach Cheap Breatainn fhaicinn, cha ruig sibh a leas a dhol nas fhaide na am fìdhlear Chrissy Crowley agus am fear-piàna Jason Roach. ’S ann à coimhearsnachdan faisg air a chèile ann an Siorrachd Inbhir Nis a tha an dithis aca agus thachair iad ri chèile seach gun robh Jason a’ falbh le piuthar Chrissy agus a’ faighinn leasanan piàna bho a h-antaidh Maybelle Chisholm McQueen (no Bànrigh a’ Phiàna mar a th’ ac’ oirre tric ann an Ceap Breatainn). Ann an ùine ghoirid bha Crowley i fhèin a’ gabhail ùidh ann an ceòl a sinnsearan agus cha b’ fhada gus an robh aire mòran dhaoine oirre ann an saoghal ceòl an eilein.

An toiseach bha slighe an fhoghlaim gan cumail bho chlàr a dhèanamh còmhla. Rinn Crowley a’ chiad chlàr aice ann an Ceap Breatainn le buidheann de luch-ciùil ainmeil às an àite agus ghabh iad uile iongnadh leis cho comasach ’s a bha i. Beagan mhìosan an dèidh sin rinn Roach fhèin clàr, an dèidh ceum a chosnadh ann an ceòl aig Oilthigh St. Francis Xavier. Bha mesgachadh de phìosan ann, eadar ceòl ruitheamach na fìdhle agus pìosan cruthachail beothail far an robh am piàna mar phrìomh ionnstramaid.

Le miann làidir agus tàlant nàdarra aca ann an tomhas math le chèile, is beag an t-iongnadh gun tàinig Crowley agus Roach còmhla airson cluiche – eadar an cidsin aig an taigh agus an t-àrd-ùrlar eadar-nàiseanta. Tha iad air a bhith air feadh Chanada aig fèisean Ceilteach agus tha iad ga mheas mar urram gur e Alba fhèin a’ chiad àite thall thairis far am bi iad a’ cluiche còmhla (tha iad air a bhith a’ cluiche tron Roinn Eòrpa fa leth ron a seo). Chan eil teagamh ann gum bi luchd-èisteachd an seo an Alba gam faicinn mar dhithis shònraichte anns a’ ghinealach aca de luchd-ciùil Cheap Breatainn. 

Cinn latha
Limetree, An Gearasdan, Dimàirt 9 An t-Sultain
Aros, Port Rìgh, Diciadain 10 An t-Sultain
Caisteal Eilean Donan, Diardaoin 11 An t-Sultain
Ionad Choimhearsnachd, Inbhir Narann, Dihaoine 12 An t-Sultain
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 13 An t-Sultain

Jenna Chuimeineach

Chaidh Jenna Chuimeineach, à Inbhir Nis, gu Bun-sgoil a’ Mheadhain (an t-Aonad Gàidhig) agus Acadamaidh Allt a’ Mhuilinn. Nuair a bha i san sgoil, bha Jenna an sàs ann am Fèis a’ Bhaile agus Fèis na h-Òige, agus chòrdadh e rithe a bhith seinn leatha fhèin agus còmhla ri daoine eile. Air a brosnachadh le a màthair, a’ bhana-sheinneadair Ghàidhlig Criosaidh Nic a’ Bhiocair, bha an comas seinn aig Jenna gu math follaiseach bho aois gu math òg.

Bhuannaich Jenna a’ chiad cho-fharpais aice aois deich bliadhna a dh’aois aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an Dùn Omhain ann an 1994, agus bhuannaich i tòrr dhuaisean eile nuair a bha i a’ gabhail pàirt sna co-fharpaisean òigridh. Ann an 2002, ghabh Jenna pàirt ann an co-fharpaisean nan inbheach airson a’ chiad uair agus ghlèidh i Bonn Òir Màiri NicLaomainn airson seinn san t-seann nòs. Ro dheireadh 2004 bha Jenna air dà bhonn òir eile a ghleidheadh, Bonn Òir a’ Chomuinn Ghàidhealaich ann an 2003 agus Bonn Òir Tìm an Òbain ann an 2004.

Dh’fhoillsich Jenna a’ chiad chlàr aice, ‘Kintulavig’, leis a’ chompanaidh Macmeanmna san Dùbhlachd 2005, clàr a fhuair moladh mòr, agus san Dùbhlachd 2006 chaidh Jenna ainmeachadh mar ‘Neach-ciùil ùr gealltanach na Bliadhna’ aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba sa Ghearastan. Tha i air a bhith air grunn phrògraman telebhisein mar ‘Aig Cridhe ar Ciùil’ agus tha i air seinn aig tòrr thachartasan iomraiteach mar Celtic Connections agus Flower of the West, oidhche a bha a’ comharrachadh a’ chiùil aig na dithis sgrìobhadairean òrain Ghàidhlig bho Runrig Calum agus Ruaraidh Dòmhnallach, agus a’ comharrachadh na rinn iad do na h-ealain Ghàidhlig.

Tha i na ceumnaiche bho Oilthigh Ghlaschu, agus tha i a-nis a’ fuireach ann an Sgalpaigh na Hearadh far a bheil i ag obair do dh’Fhèisean nan Gàidheal mar Oifigear Leasachaidh sna h-Eileanan Siar.

Cinn latha
Ionad Choimhearsnachd, Inbhir Narann, Dihaoine 12 An t-Sultain
Talla Farr,  Disathairne 13 An t-Sultain

Còmhlan Jenna Reid

Bhuannaich Jenna Reid “An Neach-ciùil as Fheàrr” aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba 2007, agus tha ceòl agus òrain à Sealtainn agus tìr-mòr na h-Alba le Kevin MacCoinnich, Bethany Reid, Donnchadh Lyall, James Thomson, Iain Sandilands agus Martin O’Neill air a’ chlàr ùr aice.

Thàinig a’ chiad chlàr aice a-mach ann an 2005, agus bhuannaich i “An Neach-ciùil Ùr as Fheàrr” aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba ann an 2005. Gun teagamh, tha i fhathast air tè dhen luchd-ciùil òg as fheàrr ann an ceòl traidiseanta. Às dèidh a’ chiad chlàr soirbheachail aice, fhuair i cuireadh bho Aly Bain agus Jerry Douglas gus cluiche air an treas sreath dhen phrògram Transatlantic Sessions.

Tha na fìdhlearan as fheàrr ann an Sealtainn, Dr Tom Anderson MBE agus Willie Hunter, air a bhith aice mar thidsearan, agus tha i air siubhal air feadh na dùthcha còmhla ri ‘Fliska’, (fìdhlearan ainmeil à Sealtainn), ‘Deaf Shepherd’, a’ bhuidheann mhòr Albannach, agus ‘Dòchas’, a bhuannaich ‘An Còmhlan-ciùil Ùr as Fheàrr’ aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba ann an 2004. Bha Dòchas cuideachd air an ainmeachadh airson “Best Folk Band’ aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba ann an 2006.

Cinn latha
Sròn an t-Sìthein, Dihaoine 5 An t-Sultain
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 6 An t-Sultain

Joy Dunlop

Tha Joy Dunlop air tè de na tàlantan ùra as fheàrr ann an Alba. ’S ann à Connel ann an Earra-Ghàidheal a tha i o thùs, agus tha i air a bhith a’ seinn agus a’ dannsa bhon a bha i òg. Tha i air a bhith glè shoirbheachail ann am farpaisean air feadh na dùthcha. Bha i na prìomh-sheinneadair ann am buidhnean traidiseanta aig Fèisean Eadar-Nàiseanta Pan Celtic [2003, 2004, 2005] agus bhuannaich i an dàrna àite anns an fharpais Òrain Traidiseanta Eadar-Nàiseanta ann an 2005. Tha i air a bhith soirbheachail aig A’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail cuideachd; bhuannaich i Bonn Òr an Oban Times agus farpais Puirt-a-Beul ann an 2006, agus ann an 2007, ghlèidh i an fharpais mhòr “Òran Mòr”. Fhuair i an dàrna àite anns an Gold Medal Series 2007 cuideachd. Ann an 2006 bhuannaich Joy aig Farpais Dannsa Traidiseanta Interceltic, aig an robh co-fharpaisich tàlantach bho na 6 Dùthchannan Ceilteach.

Tha Joy air a bhith trang air feadh an t-saoghail agus bha i a’ cluiche agus a’ teagasg o chionn ghoirid aig fèisean ann am Breatainn, Èireann, An Roinn Eòrpa, Canada agus New Zealand. Tha i na h-oifigear-leasachaidh Gàidhlig ann an Earra-Ghàidheal is Bòid agus anns na h-Eileanan airson a’ Chomuinn Ghàidhealaich, ach tha i cuideachd air a bhith na Tidsear Gàidhlig Oifigeil airson Fèis Mhàbu ann an Ceap Breatainn ann an Canada, agus rinn i obair ann an New Zealand airson cànan agus òrain nan Gàidheal a bhrosnachadh.


Tha Joy an sàs ann an còisirean Gàidhlig; tha i a’ seinn le còisir bhoireannach Earra-Ghàidheal “Atomic Piseag” , agus ’s e neach-stiùiridh “Còisir Ceann an Tuirc”, (còisir Ghàidhlig fir Earra-Ghàidheal) a th’ innte. Bidh i a’ seinn còmhla ri còisir Ghàidhlig Taigh an Uillt, a bhuannaich farpais Sheriff MacMaster Campbell aig a’ Mhòd Nàiseanta Rìoghail ann an 2007, agus ’s e Joy fhèin a bha ag ionnsachadh na Gàidhlig dhaibh. Bidh Joy a’ sgrìobhadh colbh airson a’ phàipeir-naidheachd “An Gàidheal Ùr” agus, o chionn ghoirid, fhuair i moladh mar neach-naidheachd Gàidhlig aig Duaisean Meadhanan na Gàidhealtachd agus nan Eileanan 2008.

Cinn Latha
Gleann Eilg, Dihaoine 5 An t-Sultain

JP Cormier

Aig an taigh ann an Ceap Breatainn, Canada, agus air feadh Ameireagaidh a Tuath tha J.P. Cormier – no JP mar a bhios aig daoin’ air gu tric – na fhear-ciùil sgoinneil anns a h-uile seagh. Tha guth seinn air leth aige agus bidh e a’ sgrìobhadh òran cuideachd. Cluichidh e an giotàr, am banjo, an fhidheall, am mandolin agus….uill, ionnstramaid sam bith le sreangan as urrainn dhut ainmeachadh agus chan ann a-mhàin gu bheil e math orra, tha e anabarrach math orra. Thòisich JP air a’ ghiotàr nuair a bha e còig agus, gu ìre mhòr, ’s ann air a cheann fhèin a dh’ionnsaich e. ’S ann air an adhbhar sin, ’s dòcha, a tha daoine ga fhaicinn mar thàlant sònraichte, air leth, ged a tha iomadach neach-ciùil às gach ceàrnaidh air buaidh a thoirt air rè nam bliadhnaichean. Bhathas a’ coimhead air mar prodigy aig aois naoi agus bhuannaich e ’s chaidh a chur air adhart airson iomadh duais on uair sin. Tha e air nochdadh air an Grand Ole Opry agus air an àrd-ùrlar còmhla ri rionnagan eadar-nàiseanta leithid Waylon Jennings, Bill Munro, Charlie Louvin agus Vince Gill.

Tha eòlas agus tàlant mòr aig JP air an àrd-ùrlar is e a’ cluiche agus a’ seinn nan òran aige fhèin timcheall air 250 oidhche sa bhliadhna – air feadh an t-saoghail. Tha am measgachadh aige de bluegrass, ceòl dùthcha, ceòl traidiseanta agus folk cho farsaing ’s a ghabhas agus – ge bith dè an dòigh anns am bi an oidhche a’ ruith – chan eil an cluiche aige uair sam bith ach iongantach fhèin…

Tha bean JP còmhla ris – Hilda Chiasson-Cormier – agus tha i fhèin na cluicheadair piàna air leth soirbheachail. An turas mu dheireadh a bha JP a’ cluiche ann an Alba bha an luchd-èisteachd aig oidhche mhòr Celtic Connections ann an Talla Consairt Ghlaschu gu lèir air an casan, a’ toirt crathadh air an togalach leis na rinn iad de dh'fhuaim agus tha e gu math coltach gum bi an t-aon rud a’ tachairt anns gach àite dhan tèid e.

Cinn Latha
Sròn an t-Sìthein, Dihaoine 5 An t-Sultain
Taigh-Cluiche Eden Court, Inbhir Nis, Disathairne 6 An t-Sultain
Talla Phipps, A’ Mhanachainn, Didòmhnaich 7 An t-Sultain

Julie Fowlis agus Muireann Nic Amhlaoibh

Tha Julie Fowlis agus Muireann Nic Amhlaoibh nan seinneadairean le eachdraidh beatha gu math coltach ri chèile. Tha iad an aon aois agus thogadh iad ann an dà eilean a-muigh dhan iar ann an dachaighean Gàidhlig, làn ciùil agus òran, agus tha an dithis aca air beatha shoirbheachail a dhèanamh dhaibh fhèin ann an ceòl. Tha an dithis aca tàlantach gu cluiche a thuilleadh air a bhith a’ seinn. An diofar eatorra: tha Julie à Alba ’s tha Muireann à Èirinn. Thachair iad ri chèile ann an 2004 agus ghabh iad òran còmhla aig Fèis Tonder san Dànmharc, ’s sin mar a thòisich càirdeas làidir agus ceangal daingeann ciùil. Tha na nigheanan air a bhith air chuairt tric bhon uair sin còmhla ri Eamon Doorley agus Ross Martin, an-còmhnaidh a’ cur cuideam air na seann cheanglaichean Gàidhlig eadar Alba agus Èirinn ’s iad a’ seinn, a’ cluiche agus ag innse sgeulachdan. Ann an 2008 bidh an ceathrar seo a’ cur a-mach clàr, le fadachd air mòran gus an tig e a-mach, a bhios a’ comharrachadh nan ceanglaichean eadar an dà dhùthaich.

Tha Muireann air mòran dhuaisean a chosnadh mar sheinneadair agus fhuair an clàr aice ‘Daybreak: Fáinne an Lae’ àrd-mholadh nuair a thàinig e a-mach ann an 2006. Tha iarraidh mòr oirre son seinn agus cluiche na duiseil, leatha fhèin agus leis a’ chòmhlan mhòr Èireannach Danú. ’S aithne mòran i cuideachd mar neach-aithris air an TV agus tha i air a bhith a’ cluiche air feadh an t-saoghail ann an dùthchannan cho fad’ air falbh ris na h-Innseachan, Bulgaria agus Jordan. Bhuannaich i ‘Best Singer’ aig duaisean liveireland.com ann an 2005. Faic www.muireann.ie

Bhuannaich Julie an duais mhòr aig BBC Rèidio 2: Seinneadair Folk na Bliadhna 2008, na bu tràithe am-bliadhna (a’ chiad seinneadair Gàidhlig a fhuair an leithid) agus fhuair i ‘Clàr na Bliadhna’ airson a’ chlàr aice “cuilidh” aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba, far an d’ fhuair i cuideachd an duais “Seinneadair Gàidhlig na Bliadhna 2007”. Le bhith a’ nochdadh air prògraman leithid “Later…with Jools Holland” tha i air luchd-èisteachd a bhuannachadh dhi fhèin air feadh an t-saoghail.

Cinn Latha
Talla Phipps, A’ Mhanachainn, Didòmhnaich 7 An t-Sultain
Aros, Port Rìgh,Diluain 8 An t-Sultain
Limetree, An Gearasdan, Dimàirt 9 An t-Sultain

Kimberley Fhriseal

Cha robh Kimberley Fraser ach trì bliadhna a dh’aois nuair a thòisich daoine a’ gabhail beachd dhen tàlant aice mar dhannsair-ceum. Goirid an dèidh sin thòisich i air an fhidheall agus air a’ phiàna. Tha i gu math moiteil gu bheil fidheall a sinn-sinn-seanair aice, ionnstramaid a tha a’ dol air ais còrr is ceud bliadhna ann an eachdraidh cluiche an teaghlaich. Tha i air an saoghal a shiubhal ’s tha i air cluiche còmhla ri luchd-ciùil barraichte an eilein: Ashley MacIsaac, Natalie MacMaster, Gordie Sampson agus John Allan Cameron nach maireann. Gu h-eadar-nàiseanta tha i air a bhith air an àrd-ùrlar còmhla ri Alasdair Fraser, Lunasa agus Danu. Ann an 2005 cheumnaich i bho Oilthigh St Francis Xavier ann an Alba Nuadh far an do choisinn i ceum le urram ann an Ceiltis agus ‘minor’ ann an ceòl Jazz. Tha foghlam cudromach dhi agus bidh i gu dìcheallach a’ teagasg ceòl Cheap Breatainn aig an taigh agus thall thairis. Tha i sònraichte math air an fhidheall air dannsa agus air a’ phiàna, ’s tha iarraidh mòr oirre son a bhith a’ teagasg na trì dhiubh. 

Cinn Latha
Caisteal an Tulaich, Inbhir Pheofharain, Dimàirt 9 An t-Sultain
Arisaig, Diciadain 10 An t-Sultain
Ceann a’ Ghiuthsaich, Diardaoin 11 An t-Sultain
Taigh Cluiche Eden Court, Dihaoine 12 An t-Sultain
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 13 An t-Sultain

Fìdhlearan Chill Tighearn

Thòisich triùir chloinne òga, bho Bhun-sgoil Chill Tighearn, Am Baile Ùr agus Rois an Ear, ag ionnsachadh na fìdhle traidiseanta fo stiùir Alpha Rothach ann 1990 aig clas seachdaineach a stèidhich Fèis Rois.

An-diugh tha na h-àireamhan sna clasaichean seo air èirigh gu 50. Nochd còmhlan fìdhle ann an 1992, Fìdhlearan Chill Tighearn, a tha air cluich aig cèilidhean, fèisean agus tachartasan coimhearsnachd ionadail bhon uair sin. Chluich Fìdhlearan Chill Tighearn aig Fèis Fìdhlearachd Eadar-nàiseanta Dhùn Èideann ann an 2002 agus san aon bhliadhna aig Le Festival de Cornouaille sa Bhreatainn Bhig. Ann an 2004 chluich cuid den chòmhlan aig Celtic Connections mar phàirt den chuirm-fhosglaidh, an “Harvest Concert”, le clann thàlantach eile bhon Ghàidhealtachd. Ann an 2005 bha Fìdhlearan Chill Tighearn an sàs ann an co-fharpaisean an Eisteddfod Eadar-nàiseanta ann an Llangollen, sa Chuimrigh, agus fhuair iad an dàrna àite sa cho-fharpais airson Ensemble Cruinnichte Ceilteach, agus ann an 2006 nuair a fhuair iad duais airson a’ chiad àite. Aig àm na Nollaige ann an 2005 fhuair iad Duais Coimhearsnachd shònraichte bho Chomhairle na Gàidhealtachd airson ceòl/cluich sa choimhearsnachd agus ann an àiteachan eile.

Tha Fìdhlearan Chill Tighearn air dà CD agus teip a chlàradh. Chaidh an CD, ‘Fèis Fiddle Magic’, a chraoladh air rèidio ionadail agus air BBC Rèidio Alba air ‘Take the Floor’. Tha an ceòl aca cuideachd a’ nochdadh air an CD aig Fèis Rois a tha fìor mhath. Am measg a’ chiùil Cheiltich aca tha ceòl bho Cheap Breatainn, Èirinn, a’ Bhreatainn Bhig agus bhon t-Suain.
Am measg nan ionnstramaidean a bhithear a’ cluich còmhla riutha tha giotàr, ionnstramaidean bualaidh, piàno, djembe agus bòdhran.

Tha Alpha gu mòr an comain Fèis Rois airson an taic agus brosnachadh a thug iad dhi thar nam bliadhnaichean, agus an comain an luchd-teagaisg fìdhle eile mar Iain MacBheatha, Sofie Jonsson, Paul Dzaldowski, agus o chionn ghoirid Louise NicCoinnich. Tha i cuideachd taingeil do na pàrantan airson an taic, cuideachadh agus seirbheisean tacsi. Tha i cuideachd an comain an luchd-chiùil a leanas airson a bhith a’ cluich còmhla ris na Fìdhlearan, airson an cuid dealais ann a bhith ag ionnsachadh agus ann a bhith cur ris a’ cheòl: Rob Donald, Dagger Gordon, Alison NicCoinnich agus Mike Simpson.

Cinn latha
Taigh-Cluiche Eden Court, Diciadain 10 An t-Sultain

Lewis MacFhionghain

A’ seinn ann am Beurla, Gàidhlig na h-Alba agus Gàidhlig na h-Èireann, tha Lewis MacFhionghain air a bhith seinn ann am bùthan cofaidh, taighean-seinnse, ionadan cho-labhairtean agus tallachan consairt air feadh Chanada an Ear bho 1994. Rugadh e ann an Ceap Breatainn, Alba Nuadh, agus tha Lewis MacFhionghain air seinn anns gach Roinn air cost an Ear Chanada, ann an Ontario agus Alba is Èirinn. As t-Fhoghar 2007, b’ e esan an seinneadair a chaidh ainmeachadh gu h-àraidh aig Féile Ámhranaíochta (An Fhèis Òran ann am Béal Feirste), agus cuideachd san Fhèis Celtic Colours ann an Eilean Ceap Bhreatainn, Alba Nuadh. Bha e air a’ gheàrr-liosta airson Duaisean Ciùil a’ Chost an Ear leis an CD aige “A’ seo”, agus chaidh a thaghadh airson a dhol air CD na Fèise Celtic Colours 2007, agus e a’ seinn an òrain thraidiseanta Ailean Duinn.

Tha ùidh aige ann an caochladh sheòrsaichean ciùil nam measg, òrain thraidiseanta à Alba is Èirinn, ceòl bho na Maritimes ann an Canada, ròc socair, ceòl na Spàinne, agus òrain Ghàidhlig is Ghaeilge. Bidh e a’ sgrìobhadh òrain Bheurla agus Ghàidhlig agus tha e a’ dol a dh’fhoillseachadh a chiad leabhar de bhàrdachd Ghàidhlig as t-samhradh. Bidh Lewis cuideachd a’ falbh air chuairt leis a’ chòmhlan Cheilteach bho Alba Nuadh, Jug In Hand, www.juginhand.com, agus ’s e e fhèin is Brian England na prìomh sheinneadairean sa chòmhlan. Còmhla tha iad air trì pròiseactan CD aig Jug In Hand a chlàradh. Chaidh an clàradh a dhèanamh mar urram do a shean-uncail Dùghall MacDhùghaill agus do mhion-bhuidhnean a dh’fheumas daonnan strì gus an cànan no an dualchas sònraichte aca a ghleidheadh an lùib mòr-dhualchasan an t-saoghail. Sa chlàradh tha seinn is ceòl bho Dave Gunning, Brian England, Patricia Mhoireach, Danny Suthurlanach, Scott Long, Troy MacGilleBhràth, Betty Lord, An Cliath Clis, Randy Dòmhnallach, Bradley McNamara, Keith Mullins, Kris MacPhàrlain agus Jon Matthews. ’S e seinneadair a th’ ann a tha a’ nochdadh faireachdainn agus lèirsinn sna h-òrain aige, agus guth làidir baritone. San obair as ùire aige, tha Lewis MacFhionghain a’ tabhann thionndaidhean ùra de dh’òrain thraidiseanta gus luchd-ionnsachaidh, seinneadairean agus sgrìobhadairean ciùil ùra san àm ri teachd a phiobrachadh.

Cinn latha
Caisteal an Tulaich, Inbhir Pheofharain, Dimàirt 9 An t-Sultain
Aros, Port Rìgh, Diciadain 10 An t-Sultain
Caisteal Eilean Donan, Diardaoin 11 An t-Sultain
Taigh-Cluiche Eden Court, Inbhir Nis, Dihaoine 12 An t-Sultain
Sabhal Mòr Ostaig, Disathairne 13 An t-Sultain

MacRimmon to Power of Three

’S iad cuid den luchd-chiùil phroifeiseanta as fheàrr agus as trainge ann an Alba a tha a’ cluich na pìoba, na fìdeige, a’ bhogsa, na fìdhle, giotàr agus a’ seinn – Calum MacCruimein, Innes Watson & Màrtainn Mac an t-Sealgair. An dòchas gun còrd an cèilidh seo ribh am measg bheanntan Shrath Spè is Bàideanach le MacCrimmon To The Power of 3.

Calum MacCruimein: Às dèidh dha ceumnachadh le BA ann an Ceòl na h-Alba, tha Calum a-nis ag obair mar thidsear agus neach-ciùil air feadh Alba agus tha e a’ cluich le còmhlain ainmeil mar Na Unusual Suspects, Na Trì Seudan agus Còmhlan Pìoba Òigridh na h-Alba. An-uiridh bha e air a’ gheàrr-liosta airson Neach-ciùil Òg Traidiseanta na Bliadhna aig a’ BhBC, co-fharpais a chaidh a chumail aig Celtic Connections. Tha Calum cuideachd na sgrìobhadair ciùil tàlantach agus riochdaich e gu soirbheachail pìos a chaidh a bharantachadh le Celtic Connections airson Guthan Ùra.

Innes Watson: Neach-giotàir, fìdhlear, sgrìobhadair ciùil is eagraichear ciùil proifeiseanta, tha Innes Watson (aig a bheil BA ann an Ceòl na h-Alba bho RSAMD) a’ fuireach ann an Crìochan na h-Alba an-dràsta agus ag obair mar neach-ciùil làn-thìde. Bidh e a’ cluich le cuid den luchd-chiùil as fheàrr a tha air ùr-nochdadh ann an Alba mar Lori Watson: Three, Border Fiddles, the Treacherous Orchestra, Maeve NicFhionghain agus tòrr dhaoine eile.

Màrtainn Mac an t-Sealgair: ’S ann à Glaschu a tha Màrtainn Mac an t-Sealgair agus dh’ionnsaich e am bogsa aig an sgoil ainmeil St Roch’s. Ghabh e pàirt sa cho-fharpais All Ireland air a’ bhogsa agus air an druma mar bhall den chòmhlan Irish Minstrels, agus chluich e aig tòrr chèilidhean mar bhall de Chòmhlan Cèilidh St Roch’s. Ann an 2004 ghlèidh Màrtainn agus a chòmhlan, Tacan, Duais Danny, a tha iomraiteach, aig Celtic Connections agus chluich iad aig an aon fhèis ann an 2005. Bha Màrtainn air ainmeachadh air a’ gheàrr-liosta airson Neach-ciùil Òg Traidiseanta na Bliadhna aig a’ BhBC ann an 2007.

Cinn Latha
Baile Ùr an t-Slèibhe, Disathairne 6 An t-Sultain
Rathad-iarrainn Shrath Spè, Disathairne 6 An t-Sultain

Na Bràithrean Dòmhnallach à Gleann Ùige

Dr Angus MacDonald

Tha an dotair Aonghas Dòmhnallach air fear den triùir bhràithrean ainmeil à Gleann Ùige ann am Mùideart a tha air cliù a choisinn ann an saoghal na pìobaireachd. Tha Aonghas air a bhith ag obair mar dhotair anns an Eilean Sgitheanach bho 1993, agus ron a sin chuir e seachad 11 bliadhna ag obair ann an Ceap Breatainn, Canada. Mus do dh'fhalbh e a-null thairis bha e an sàs ann a bhith a' cur Fèis Bharraigh air bhonn, iomairt a tha air ceòl agus cultar na Gàidhlig a bhrosnachadh san eilean.

Nuair a bha e san oilthigh ann an Glaschu bha e na bhall de Chòmhlan-pìoba British Caledonian Airways, agus bha e cuideachd an sàs gu mòr ann a bhith a' pòsadh ceòl na pìoba ri ionnstramaidean eile. Bhiodh e a' nochdadh gu tric anns na làithean sin air an telebhisean 's e a' cluich ann an caochladh de chòmlain-chiùil traidiseanta a bha an uair sin dìreach air faighinn air an casan.

Tha Aonghas fhathast gu math trang a thaobh nan co-fharpaisean, agus e air a' mhòr-chuid de na prìomh cho-fharpaisean a ghlèidheadh, nam measg buinn-òir an Òbain, Inbhir Nis agus Chanada, Claspa Inbhir Nis, Ceòl-mòr an Òbain agus an Seannsair Airgid.

Cinn latha
Caisteal an Tulaich, Inbhir Pheofharain, Dimàirt 9 An t-Sultain
Caisteal Eilean Donan, Diardaoin 11 An t-Sultain

Ailean Dòmhnallach

Chaidh Ailean Dòmhnallach a thogail sa choimhearsnachd Ghàidhlig iomallach Gleann Ùige, agus thòisich e a’ pìobaireachd nuair a bha e naodh bliadhna a dh’aois, agus ri ùine chaidh e an sàs ann an co-fharpaisean agus e a’ gleidheadh Clasp Inbhir Nis dà thuras. B’ e am Màidsear na Pìoba Iain MacCoinnich bho Cheann Loch Chille Chiarain a bha na thidsear dha an toiseach agus an uair sin dh’ionnsaich Bob Nicol bho Bhealadair agus Rodaidh Dòmhnallach à Uibhist a Deas pìobaireachd dha.

Ge-tà, cha d’thug e fada gus an do dh’fhàs e teagmhach mu stoidhle nan co-fharpaisean pìobaireachd, agus bha e air cheann oidhirpean sna 1970an is 1980an stoidhlichean eadar-dhealaichte agus ceòl nas aotruime a thoirt a-steach. A thaobh a’ chiùil chlasaigeach, an Ceòl Mòr, rinn e rannsachadh air mar a tha nòs pìobaireachd an latha an-diugh eadar-dhealaichte bho phìobaireachd tràth san 18mh linn.

Rinn e seo le bhith toirt pìobaireachd air ais còmhla ris na ruitheaman a gheibhear ann an òrain Ghàidhlig, agus mar sin chuir e na puirt air ais ann an co-theacs an dualchais às an tàinig iad. Chithear an obair seo ann an tràchdas M. Litt., a chrìochnaich e ann an Sgoil Eòlais na h-Alba, Oilthigh Dhùn Èideann ann an 1995.

Dh’fhoillsich e cruinneachadh ciùil, The Moidart Collection, agus ann an 1998 dh’fhoillsich e clàr a fhuair moladh mòr, Fhuair mi pòg, còmhla ris a’ bhana-sheinneadair Mairead Stiùbhart. Ann an 2001, dh’fhoillsich iad an dàrna clàr, “Colla mo Rùn”. Cluinnear e cuideachd air an CD Homebound Concert – Live in Germany. ’S e an clàr as ùire aige, Dastirum, CD le leabhran le 69 duilleagan a tha a’ sealltainn na stoidhle sònraichte aig Ailean nuair a tha e ri Pìobaireachd. An cluicheadair as dùbhlanaiche de a ghinealach, tha Ailean a’ spreigeadh gu ath-bheòthachadh an lùib aon de na dualchais as flathaile agus as tiamhaidhe anns an Roinn Eòrpa. “…neach-ciùil air leth, a’ cluich le faireachadh agus sàr chomas. Tha Ailean air barrachd buaidh a thoirt air pìobaireachd na duine eile de a ghinealach.”

Cinn Latha
Caisteal an Tulaich, Inbhir Pheofharain, Dimàirt 9 An t-Sultain
Caisteal Eilean Donan, Diardaoin 11 An t-Sultain

Iain Dòmhnallach

Rugadh Iain ann an Gleann Ùige, baile beag Gàidhlig, air nach do rug rathad gu 1967. Fhuair e foghlam ann an sgoiltean Ghleann Ùige agus Mhìogharraidh agus an uair sin chaidh e gu Sgoil na Ban-righinn Bhictoria ann an Dùn Bhlàthain far an do dh’ionnsaich am Màidsear na Pìoba Iain MacCoinnich bho Cheann Loch Chille Chiarain a’ phìob dha. Ri ùine fhuair e teagasg air pìobaireachd bho Màidsear na Pìoba Roderick Dòmhnallach à Uibhist a Deas, agus fhuair e leasanan aig Sgoil Phìobaireachd Duncan Johnstone ann an Glaschu.

Bha Iain sa bhuidhinn de dhaoine a stèidhich an Companaidh Theatar Gàidhlig ‘Fir Chlis’ agus bha e ag obair cuideachd aig a’ Chompanaidh Theatar 7.84 agus an Companaidh Theatar Gàidhlig Tosg. Bha e a’ cluich agus air chuairt còmhla ris a’ chòmhlan thraidiseanta Ossian, fad naodh bliadhna, agus bha e a’ cluich ann an Wolfstone nuair a thòisich iad. An uair sin chaidh don Bhattlefield Band agus bha e a’ cluich còmhla riuthasan suas gu 1996.

Tha Iain air ceòl a chlàradh le tòrr luchd-ciùil cliùiteach an latha an-diugh agus tha e air grunn chlàran, mar as àbhaist le ceòl Gàidhlig traidiseanta, a riochdachadh do luchd-ciùil, nam measg: Anna Mhàrtainn, Dàimh, Dòchas, Julie Fowlis, Rona Lightfoot, Màiri Nic a’ Ghobhainn, Blazin’ Fiddles, Kathleen NicAonghais, Eairdsidh MacAlastair, Griogair Lawrie agus Mairead Stiùbhart.

Tha e air teagasg aig Ionadan Foghlaim mar Sgoil-chiùil na Gàidhealtachd sa Phloc, Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach, Oilthigh Luimneach ann an Èirinn, RSAMD ann an Glaschu, Colaiste Bheinn a’ Bhaoghla ann an Uibhist.

Tha Iain an-dràsta na Stiùiriche Ealain air ‘Ceòlas’, fèis nan ealain Gàidhlig ann an Uibhist a Deas, agus tha e cuideachd gu math trang a’ cluich fhathast.

Cinn Latha
Caisteal an Tulaich, Inbhir Pheofharain, Dimàirt 9 An t-Sultain
Caisteal Eilean Donan, Diardaoin 11 An t-Sultain

MacKenzie

’S e còmhlan seinn Ghàidhlig a th’ ann an MacKenzie le triùir pheathraichean Eilidh, Gillian agus Fiona NicCoinnich bho Ghriais air cost’ an ear Leòdhais. Tha iad air seinn mar aon-neach, càraid agus mar phrìomh sheinneadairean ann an còmhlain eile nam measg Mac-Talla, Seelyhoo agus Anam, ach cha do thòisich iad a’ seinn còmhla gu poblach gu 1996. Fhuair a’ chiad chlàr aca, Camhanach, moladh mòr ann an Alba agus thall thairis, agus bhon a chaidh an dàrna clàr aca fhoillseachadh tha iad mar sheinneadairean Gàidhlig fa leth agus mar chòmhlan air urram mòr a chosnadh agus tha iarrtas mòr orra air feadh Alba.

Mar sheinneadairean fa leth tha iad a’seinn air feadh na Roinn Eòrpa agus Ameireagaidh a Tuath agus tha iad fhathast a’ teagasg seinn aig diofar fhèisean a thuilleadh air a bhith cumail bhùthan-obrach seinn Ghàidhlig do chloinn is inbhich. Tha Eilidh agus Gillian nan luchd-teagaisg ciùil ann am foghlam oifigeil agus tha Fiona o chionn ghoirid air an clàr aice fhèin, Elevate, fhoillseachadh leis a’ chompanaidh chlàraidh Linn, le òrain a sgrìobh i fhèin. Fhuair Fiona cothrom a bhith ag obair còmhla ri Calum Malcolm, an riochdaire ciùil ainmeil, a-rithist nuair a rinn i an clàr seo, oir b’ e esan a riochdaich a’ chiad chlàr aig MacKenzie, Camhanach, agus an dàrna clàr aca, Fama Clamosa, a chaidh fhoillseachadh le Macmeanmna cuideachd.

’S e aon de na h-adhbharan as motha gun cluinnear ceòl cho sònraichte aig a’ chòmhlan, a’ cho-sheirm dhlùth a tha fighte sna h-òrain aca, agus cuideachd a’ cur ris seo tha mar sgrìobh iad fhèin tòrr den stuth aca. Bidh an luchd-èisteachd tric air am beò-ghlacadh le an seinn a tha a’ cur an cèill bòidhchead thiamhaidh agus uaireannan phiantail nan òran, às bith an e òran a tha ceudan bhliadhnaichean a dh’aois no òran ùr a th’ ann. Tha e a’ còrdadh riutha cuideachd a bhith a’ seinn taghadh òran nas beothaile, le òrain luaidh thraidiseanta agus puirt-a-beul.

Cinn Latha
Bun Sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis, Dihaoine 5 An t-Sultain 
Gleann Garadh, Disathairne 6 An t-Sultain

Maeve NicFhionghain & Innes Watson

Tha Maeve NicFhionghain air tè dhe na seinneadairean folk òg as fheàrr ann an Alba agus, gu h-annasach, tha i air tè de dhithis sheinneadair Gàidhlig leis an aon ainm! Cheumnaich i le urram bhon RSAMD agus thòisich daoine a’ toirt an aire dhan t-seinn aice nuair a bha i an sàs anns a’ chuairt dheireannaich de dh’fharpais BBC Rèidio na h-Alba “Seinneadair Traidiseanta Òg 2005”. Thòisich i air Gàidhlig ionnsachadh aig 17 ach am b’ urrainn dhi oidhirp cheart a dhèanamh air na h-òrain agus bhathas an uair sin ga brosnachadh gu cùrsa RSAMD ann an Ceòl na h-Alba a ghabhail. ’S e òrain Ghàidhlig am prìomh chuspair aice aig an RSAMD (fo stiùireadh Kenna Chaimbeul agus Màiri NicAonghais) ach bha ùidh mhòr aice ann an òrain na h-Alba, òrain na h-Èireann agus Bluegrass cuideachd. An dèidh dhi ceumnachadh bhon RSAMD fhuair i sgoilearachd gus bliadhna a chur seachad aig Sabhal Mòr Ostaig san Eilean Sgitheanach far an do rinn i Gàidhlig fhad ’s a bha i a’ dèanamh a’ chlàir aice. Tha Maeve air a bhith ag obair ann am foghlam Gàidhlig bho 2006, a thuilleadh air consartan agus teagasg seinn. Bidh i a’ seinn tric air telebhisean nàiseanta agus air an rèidio.

Ann an 2007 rinn i cuairt le Opera na h-Alba air production foghlaim “1719”, bha i na h-aoigh air a’ phrògram “The Island Tapes”, bha i an sàs ann an sreath de phrògram foghlaim airson BBC Alba agus ghabh i pàirt ann an prògram ciùil Dhòmhnaill Shaw mu na h-òrain anns an àite aige fhèin “The Argyll Rhapsody”. San Ògmhios 2007 thàinig a’ chiad chlàr aig Maeve a-mach “Don’t Sing Lovesongs”, anns a bheil òrain Ghàidhlig air am fighe a-steach le òrain dhùthchasach às Alba, Èirinn agus Ameireagaidh a Tuath.

Anns an Dùbhlachd 2007 bhuannaich Maeve an duais “Up and Coming Artist of the Year” aig Duaisean Ceòl Traidiseanta na h-Alba anns a’ Ghearasdan.

Cinn latha
Port Mo Cholmaig, Diluain 8mh An t-Sultain
Talla choimhearsnachd Strathaidh, Dimàirt 9mh An t-Sultain

Mairi Sìne Chaimbeul

’S ann às a’ Phloc ann an Taobh Siar Rois a tha Màiri Sìne Chaimbeul. Tha i na h-òraidiche aig Sabhal Mòr Ostaig anns an Eilean Sgitheanach far am bi i a’ teagasg chùrsaichean ann an Gàidhlig, na h-Ealainean Gàidhlig agus Cultar Traidiseanta. Tha i air a bhith a’ seinn a’ mhòr-chuid dhe a beatha ann an iomadach stoidhle, eadar seinn dhùthchasach na Gàidhlig ’s na h-Alba agus jazz. Ann an 1992 bhuannaich i Bonn Òr an t-Seann Nòis anns an Òban agus tha i air seinn ann an iomadach àite anns an UK agus Èirinn, cho math ri bhith na breitheamh aig Mòdan ann an Toronto agus Ameireagaidh. Tha an t-uabhas de dh’òrain agus de sgeulachdan aice agus tha i air CD a thoirt a-mach o chionn ghoirid, Thall an Loch Aillse.

A thuilleadh air an t-seinn aice, tha Màiri Sìne air grunnan leabhraichean chloinne a sgrìobhadh do dhiofar aoisean, am fear mu dheireadh do chlann eadar 14 ’s 17, agus tha i air sgriobtaichean a sgrìobhadh airson prògraman Gàidhlig air telebhisean agus rèidio. Bha i uaireigin anns a’ Chompanaidh Theatre, Fir-chlis, a bha a’ cur air dealbhan-cluiche air fead na Gàidhealtachd agus nan Eileanan.

Cinn latha
Gleann Eilg, Dihaoine 5 An t-Sultain

Meantime

B’ ann mar chòmhlan dannsa traidiseanta a thòisich Meantime bho thùs, leis a’ phìob mhòir , an fhidheall, meleòidean agus giotàr. Mar a chaidh am moladh “ mas e fìor chèol Gàidhlig a tha thu agiarraidh, chan iarradh tu an còrr – nàdarrach, dòigheil. Tha pailteas thàlant an seo” Tha barrachd na seo ann, ge-ta. Is gann gum faighear còmhlan sa bheil ceathrar a sheinneas sa Ghàidhlig. Is teirce builleach còmhlain a tha a’ sgrìobhadh òran ùra agus a thuilleadh air an sin, fear a bhuannaich Bònn Òir an t-Seann Nòis na bhall.

‘S ann mar chòmhlan a tha a’ sgrìobhadh òran ùra is fheàrr a dh’aithnichear an còmhlan an-diugh agus am bliadhna-sa thàinig an treas CD a-mach, An Treas
Tarraing. Ma tha sibh ri beagan ghrùdaireachd agus tha poit dhubh fhalaichte agaibh am badeigin air a’ mhòintich bi fios agaibh gur e an còmhnaidh an treas ‘tarraing’ de Mhac na Bracha is fheàrr.

Gu dearbha, tha an còmhlan den bheachd gur e an treas clàr aca am fear is fheàrr a rinn iad fhathast. A’ tarraing air an leasachadh a thàinig air an ceòl thairis air an ciad dà chlàr tha an còmhlan air taghadh tlachdmhor de dh’òrain is puirt thraidiseanta agus ùr a thoirt dhuinn. Eadar an teachdaireachd pholitigeach a gheibhear le ‘Na Gàidheil am Basra’ agus ‘Choisich Mi’ air a bheil fonn Èireannach ainmeil ris na chuireadh briathran ùra Gàidhlig, glacaidh sgrìobhadh nam balach ur naire.

Chan e òrain a-mhàin a chluinneas sibh ge-tà. Bithibh deiseil airson dannsa no dhà oir cuiridh na balaich air ur casan sibh len cèol suigeartach, siùbhlach, sunndach. Tha Meantime air leth moiteil pàirt a ghabhail ann am BLAS 2008. Fèis le Gàidhlig aig a cridhe.

Cinn latha
Bun Sgoil Ghàidhlig Inbhir Nis, Dihaoine 5 An t-Sultain
Ionad Bhàideanach, Cinn a’ Ghiùthsaich, Diardaoin 11 An t-Sultain

Còisir Ghàidhlig Inbhir Narann